Vốn lớn tạo đà, nhưng chưa phải đích đến
Đầu tư Hà Tĩnh là dòng vốn trong nước và nước ngoài được đưa vào các dự án sản xuất, năng lượng, hạ tầng và dịch vụ, có thể mở rộng năng lực kinh tế địa phương nếu dự án được triển khai và tạo liên kết với doanh nghiệp trong tỉnh. Trong 10 tháng, tỉnh thu hút 65 dự án với tổng vốn đăng ký vượt 254.000 tỷ đồng; riêng 64 dự án mới được chấp thuận đến ngày 20/10 có tổng vốn hàng trăm nghìn tỷ đồng. Quy mô này gây ấn tượng, nhưng số vốn được phê duyệt chưa đồng nghĩa với sản lượng, việc làm hay đơn hàng đã đến tay người dân và doanh nghiệp. Câu hỏi quan trọng không còn là Hà Tĩnh có hút được dự án lớn hay không, mà là nguồn lực ấy chuyển thành năng lực kinh tế rộng khắp bằng cách nào.
Động lực hiện tại có nền tảng rõ: GRDP Hà Tĩnh tăng 12,36% trong chín tháng đầu năm, đứng thứ hai cả nước; công nghiệp tăng 25,64% và đóng góp 8,13 điểm phần trăm vào tăng trưởng. Khu kinh tế Vũng Áng, với cảng nước sâu, hạ tầng công nghiệp và kết nối logistics, tiếp tục là điểm hút các dự án công nghiệp, năng lượng quy mô lớn. Nhưng chính sự tập trung ấy khiến chất lượng tăng trưởng phải được đánh giá bằng mức độ lan tỏa, không chỉ bằng tổng vốn đăng ký.
Các tổ hợp lớn kéo tăng trưởng, đồng thời tạo phép thử
Danh mục đầu tư mới tập trung vào thép, năng lượng, hạ tầng khu công nghiệp và du lịch đô thị. Nhà máy thép VinMetal Hà Tĩnh, nhà máy điện LNG Vũng Áng 3 và khu đô thị du lịch sinh thái Thiên Cầm là những dự án nổi bật. Các dự án điện gió, thép không gỉ và hạ tầng khu công nghiệp bổ sung thêm những mắt xích tiềm năng. Đây là hướng đi có lý: các dự án lớn có thể mở rộng công suất sản xuất, cải thiện hạ tầng và kéo theo nhu cầu dịch vụ. Tuy vậy, vốn đăng ký chỉ mở ra cơ hội; tiến độ thực hiện, thời điểm vận hành và đóng góp thực tế mới quyết định giá trị kinh tế.
Hà Tĩnh đã có tiền lệ cho thấy công nghiệp đầu tàu tạo tác động đáng kể. Formosa và ngành thép góp phần nâng sản lượng, xuất khẩu và thu ngân sách; số lao động tại các khu kinh tế, khu công nghiệp tăng từ 19.500 người năm 2021 lên 29.100 người năm 2025, trong đó hơn 80% là người địa phương. Đây là lợi ích cụ thể đối với người lao động và các dịch vụ quanh khu công nghiệp. Nhưng tăng việc làm trực tiếp chưa bảo đảm doanh nghiệp nhỏ trong tỉnh có đơn hàng, công nghệ hay vị trí ổn định trong chuỗi cung ứng.
Nút thắt là khả năng sinh lời và liên kết doanh nghiệp
Bức tranh doanh nghiệp cho thấy vì sao không thể xem tổng vốn là thước đo duy nhất. Doanh thu thuần của khu vực doanh nghiệp tăng trong giai đoạn 2021–2025, lợi nhuận trước thuế chuyển sang dương, nhưng tỷ lệ doanh nghiệp kinh doanh có lãi giảm từ 60% giai đoạn 2011–2015 xuống 43% giai đoạn 2021–2025. Nghịch lý này cho thấy thành quả tổng thể có thể bị tập trung ở một số doanh nghiệp lớn trong khi nhiều đơn vị khác vẫn khó tạo lợi nhuận ổn định. Phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động tại tỉnh có quy mô nhỏ và vừa; năng lực tài chính, công nghệ, quản trị và mức độ tham gia sâu vào chuỗi giá trị còn hạn chế. Vì thế, các tổ hợp công nghiệp càng lớn thì yêu cầu kết nối với nhà cung ứng trong tỉnh càng cấp thiết.
Tỉnh đặt mục tiêu có 20 doanh nghiệp nội tỉnh tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp FDI, đồng thời thu hút ít nhất 10 dự án FDI hoặc dự án của nhà đầu tư chiến lược sử dụng công nghệ tiên tiến, tạo giá trị gia tăng cao. Đây nên là chỉ dấu để theo dõi song song với số dự án mới: doanh nghiệp địa phương có đạt tiêu chuẩn, nhận được hợp đồng và nâng được năng lực sản xuất hay không. Nếu thiếu các bước đó, tăng trưởng Hà Tĩnh vẫn có thể mạnh trên bảng tổng hợp nhưng mỏng về độ lan tỏa.
Từ vốn đăng ký đến giá trị ở lại địa phương
Ưu tiên tiếp theo nên là biến môi trường đầu tư thuận lợi thành mạng lưới cung ứng có năng lực: công khai nhu cầu mua sắm của dự án, giúp doanh nghiệp trong tỉnh đáp ứng tiêu chuẩn, kết nối đào tạo lao động với vị trí tuyển dụng và theo dõi tiến độ đưa công trình vào vận hành. Đây không phải phần việc phụ sau khi nhà đầu tư đã đến; nó quyết định bao nhiêu giá trị được giữ lại trong tỉnh. Trong các tháng còn lại của năm, Hà Tĩnh tiếp tục hướng tới môi trường đầu tư, kinh doanh cởi mở, minh bạch và thuận lợi hơn. Cách làm này cần đi kèm chỉ tiêu rõ về doanh nghiệp địa phương tham gia chuỗi và kết quả sản xuất thực tế.
Con số hơn 9,8 tỷ USD vốn đăng ký và 65 dự án trong 10 tháng là tín hiệu mạnh về sức hút đầu tư, nhưng không tự nó chứng minh lợi ích đã lan rộng. Thành công của các dự án Hà Tĩnh nên được cân bằng qua việc làm bền vững, đơn hàng cho nhà cung ứng trong tỉnh, năng lực doanh nghiệp và giá trị gia tăng sau khi dự án vận hành. Hà Tĩnh đã có những đầu tàu công nghiệp và đang thu hút thêm các dự án quy mô lớn; bước quyết định là mở rộng số doanh nghiệp cùng đi lên. Khi đó, tăng trưởng Hà Tĩnh mới không chỉ cao mà còn có nền tảng rộng và bền hơn.
