Công nghệ mở rộng lớp học, không thay thế bệnh viện
AI trong đào tạo y khoa là việc sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ học liệu, cá thể hóa việc học, mô phỏng tình huống và theo dõi tiến bộ của sinh viên, chứ không thay thế đào tạo trực tiếp bên giường bệnh. Đây là ranh giới các trường y cần giữ vững khi đổi mới chương trình. Trong hai ngày 6 và 7-11-2026, Hội Giáo dục Y học Việt Nam phối hợp Đại học Phenikaa tổ chức Hội nghị Giáo dục y học toàn quốc lần thứ X tại Hà Nội, với hơn 850 đại biểu từ hơn 70 cơ sở đào tạo và chuyên gia thuộc 6 quốc gia, vùng lãnh thổ. Quy mô trao đổi cho thấy chuyển đổi số đã trở thành việc chung của ngành, nhưng câu hỏi quan trọng không phải trường nào có công nghệ mới nhất; đó là công nghệ giúp sinh viên chăm sóc người bệnh an toàn hơn ra sao. Mô phỏng y khoa và hình ảnh 3D có thể làm bài học trực quan, tạo cơ hội luyện tập trước khi tiếp xúc người bệnh. Tuy nhiên, chúng không tái tạo đầy đủ giao tiếp, tình huống bất ngờ và trách nhiệm phát sinh trong môi trường lâm sàng.
Vì vậy, tăng cường phần mềm không thể trở thành lý do cắt giảm thời lượng thực hành lâm sàng. Sinh viên cần được tiếp xúc thực tế với người bệnh và cộng đồng, có mục tiêu học tập rõ, người hướng dẫn giám sát và phản hồi sau mỗi lần thực hành. Trường học và bệnh viện phải phối hợp chặt chẽ để bảo đảm trải nghiệm ấy có chất lượng, thay vì chỉ tính số buổi hoặc số thủ thuật đã hoàn thành. Một bác sĩ tương lai không chỉ cần nhận diện đúng hình ảnh trên màn hình; họ còn phải biết lắng nghe người bệnh, ứng xử trước điều chưa chắc chắn và điều chỉnh quyết định khi hoàn cảnh thay đổi. Những năng lực ấy chỉ được hình thành khi kiến thức được thử thách trong thực tế, dưới sự hướng dẫn phù hợp.
Dạy sinh viên dùng AI với tư duy phản biện
AI có thể giúp giảng viên tạo học liệu, mở rộng mô phỏng và theo dõi tiến bộ của từng sinh viên. Một số trường còn bước đầu dùng AI để hỗ trợ rèn kỹ năng giao tiếp với người bệnh; video ghi lại buổi tập cũng có thể giúp người học và giảng viên cùng xem lại, nhận diện sai sót và sửa cách ứng xử. Những ứng dụng này hữu ích khi chúng tạo thêm cơ hội luyện tập, chứ không đưa ra đáp án thay cho người học. Nếu sinh viên quen chấp nhận câu trả lời của máy mà không truy nguyên căn cứ, công nghệ có thể khuếch đại sự tự tin sai lầm trong một lĩnh vực mà sai sót tác động trực tiếp đến sức khỏe con người.
Do đó, năng lực số phải bao gồm cả khả năng kiểm chứng thông tin, nhận ra giới hạn của AI, bảo vệ dữ liệu người bệnh và tuân thủ liêm chính học thuật. Người học cần biết đối chiếu gợi ý của hệ thống với kiến thức chuyên môn, hướng dẫn lâm sàng và đánh giá của người hướng dẫn. Quan trọng hơn, AI không thể đứng tên chịu trách nhiệm khi quyết định chuyên môn gây hệ quả; trách nhiệm ấy vẫn thuộc về con người. Như GS.TS.BS Lê Quang Cường nhấn mạnh, người thầy thuốc cần làm chủ công nghệ, có tư duy phản biện, kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm về quyết định chuyên môn. Vì thế, dạy cách đặt câu hỏi cho AI phải đi cùng dạy cách nghi ngờ, xác minh và giải thích căn cứ cho lựa chọn của mình.
Y đức phải định hướng cách dùng công nghệ
Y đức và AI không nên được dạy thành hai chủ đề tách biệt. Mỗi công cụ mới đều đặt ra câu hỏi về quyền riêng tư, sự công bằng, tính minh bạch và cách người bệnh được đối xử. Sinh viên phải hiểu rằng dữ liệu lâm sàng không phải nguyên liệu tùy tiện để đưa vào hệ thống; thông tin cần được bảo vệ và việc sử dụng công nghệ phải tuân thủ quy định, mục tiêu học tập rõ ràng. Khi kết quả do AI đưa ra không phù hợp với tình trạng của một người cụ thể, người học phải biết dừng lại, hỏi thêm và tìm ý kiến giám sát thay vì cố ép thực tế theo gợi ý máy móc. Sự thấu cảm cũng không thể được đo bằng tốc độ trả lời hay độ chính xác của một mô hình.
Chuẩn đầu ra vì thế cần đánh giá đồng thời kiến thức, kỹ năng thực hành, giao tiếp, trách nhiệm và khả năng nhận diện rủi ro. Chuyển đổi số chỉ có ý nghĩa khi gắn với năng lực nghề nghiệp và an toàn người bệnh, chứ không phải khi số lượng công cụ trong trường tăng lên. Điều đó đòi hỏi giảng viên, nhất là người hướng dẫn tại bệnh viện, được chuẩn bị để giám sát và phản hồi; sinh viên phải được thực hành có mục tiêu, không chỉ quan sát hoặc thao tác theo một quy trình có sẵn. Công nghệ có thể hỗ trợ người thầy thuốc, nhưng không thể thay thế lòng nhân ái, sự thận trọng và trách nhiệm với từng người bệnh.
Chuẩn bị cho đánh giá năng lực, giữ trọng tâm ở người bệnh
Nhu cầu đổi mới càng rõ khi mô hình bệnh tật, khoa học công nghệ và nhu cầu chăm sóc sức khỏe thay đổi nhanh, trong khi năng lực thực hành và khả năng thích ứng của người học vẫn cần được củng cố. Dự kiến, kỳ kiểm tra đánh giá năng lực hành nghề khám, chữa bệnh đối với bác sĩ sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2027. Mốc này tạo thêm động lực để các trường xác định rõ sinh viên tốt nghiệp cần làm được gì, rồi thiết kế chương trình và đánh giá theo những năng lực có thể quan sát. Theo dõi quá trình thực tập cũng cần được cải thiện: ứng dụng số có thể hỗ trợ ghi nhận việc hỏi bệnh, thực hiện thủ thuật và phản hồi từ người hướng dẫn, nhưng không nên biến hồ sơ thành thủ tục hành chính thay cho giám sát thật.
Ưu tiên đúng không phải chọn giữa AI với thực hành lâm sàng, mà là sắp xếp chúng theo vai trò phù hợp: dùng mô phỏng để chuẩn bị và luyện tập, dùng AI để hỗ trợ học tập, rồi kiểm chứng năng lực trong môi trường thực tế có giám sát. Khi công nghệ được đặt dưới yêu cầu về y đức, trách nhiệm và an toàn người bệnh, nó có thể làm đào tạo tốt hơn. Nếu đảo ngược thứ tự ấy, một hệ thống hiện đại vẫn có thể tạo ra người học thiếu kinh nghiệm và dễ phụ thuộc vào câu trả lời tự động. Công nghệ nên phục vụ người thầy thuốc và người bệnh; nó không thể thay thế trải nghiệm lâm sàng hay trách nhiệm của người hành nghề.
