Dự án 52.000 tỷ đồng và lý do bị soi kỹ trước khi lên bàn Quốc hội
Dự án cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là kế hoạch đầu tư tuyến đường bộ cao tốc dài khoảng 136 km, tổng mức đầu tư dự kiến hơn 52.000 tỷ đồng, được chia hai giai đoạn từ 2026 đến 2035, nhằm tạo trục kết nối Đông Tây, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng cho khu vực miền Trung và Tây Nguyên. Đây không chỉ là một dự án giao thông, mà là phép thử về cách Việt Nam đánh giá tính khả thi dự án hạ tầng quy mô lớn trước khi rót vốn ngân sách. Ngày 15/10, Đoàn công tác Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội do Phó Chủ nhiệm Nguyễn Minh Sơn dẫn đầu đã làm việc với UBND tỉnh Quảng Ngãi về dự án cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, sau khi trực tiếp khảo sát hiện trường tuyến. Việc “soi” kỹ hồ sơ lúc này là cần thiết, bởi một quyết định vội vàng có thể khóa chặt nguồn lực công trong nhiều năm.
Kết nối Đông – Tây, Măng Đen và kỳ vọng hành lang phát triển mới
Về mặt chiến lược, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum được xem là mảnh ghép quan trọng trong trục kết nối Đông Tây, nối từ duyên hải miền Trung lên Tây Nguyên, mở rộng liên kết với Lào và Campuchia. Tuyến đi qua khu vực Măng Đen – nơi Quảng Ngãi xác định là một cực tăng trưởng lớn trong quá trình cụ thể hóa Nghị quyết 26 của Bộ Chính trị giai đoạn 2026–2030 và xa hơn. Nếu được triển khai đúng tầm, dự án có thể tạo hành lang phát triển kinh tế vùng Tây Nguyên, giảm tải cho Quốc lộ 24 vốn nhỏ hẹp, đồng thời rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, du lịch giữa biển và cao nguyên. Theo báo cáo, khi hoàn thành, đây sẽ là công trình trọng điểm giúp thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và củng cố an ninh quốc phòng khu vực. Vấn đề là những lợi ích này phải được lượng hóa rõ ràng, không chỉ dừng ở khẩu hiệu đẹp.
52.000 tỷ đồng, 896 hộ dân và bài toán tính khả thi dự án hạ tầng
Con số hơn 52.000 tỷ đồng cho một dự án 136 km, trong đó giai đoạn 1 (2026–2030) khoảng 50.169 tỷ đồng và giai đoạn 2 (2031–2035) khoảng 1.881 tỷ đồng, buộc Quốc hội phải cân nhắc kỹ khả năng cân đối vốn trong bối cảnh cùng lúc có ba dự án cao tốc trọng điểm khác được ưu tiên. Một thành viên Ủy ban Kinh tế và Tài chính đã thẳng thắn đặt câu hỏi: với tổng nguồn vốn khoảng 119.000 tỷ đồng dành cho ba dự án, hơn 50.000 tỷ đồng cho cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum sẽ lấy từ đâu và cơ cấu ra sao để đảm bảo tính khả thi. Không chỉ là tiền, dự án còn dự kiến ảnh hưởng đến khoảng 896 hộ dân, đòi hỏi công tác giải phóng mặt bằng và tái định cư phải được tính toán kỹ để vừa bảo đảm tiến độ, vừa hạn chế tác động tiêu cực đến đời sống người dân. Nếu không, chi phí xã hội sẽ cao hơn nhiều so với bảng dự toán.
Hồ sơ phải đủ sức thuyết phục 500 đại biểu: làm rõ hiệu quả, môi trường và nguồn lực
Tín hiệu tích cực là Ủy ban Kinh tế và Tài chính không phủ nhận sự cần thiết của dự án, nhưng yêu cầu rà soát toàn bộ hồ sơ trước khi trình Quốc hội. Các đại biểu đề nghị Quảng Ngãi đối chiếu, thống nhất số liệu, làm rõ cơ sở xác định tổng mức đầu tư, quy mô, phương án phân kỳ, hướng tuyến, vị trí nút giao và khả năng kết nối với các trung tâm đô thị, khu chức năng. Một phát biểu đáng trích dẫn là: “Tỉnh cần lượng hóa và đo lường cụ thể bằng số liệu để làm rõ tính hiệu quả của dự án như thời gian di chuyển mang lại hiệu quả gì trong tiết kiệm chi phí logistics”. Bên cạnh đó là yêu cầu đánh giá kỹ tác động đến rừng, môi trường, nguy cơ sạt trượt, phương án trồng rừng thay thế, cũng như chuẩn bị sẵn nguồn vật liệu, bãi đổ thải, nhân lực để tránh chậm tiến độ và đội vốn.
Mốc 2027–2030: Tham vọng tiến độ và điều kiện để không biến thành lời hứa
Theo kế hoạch, nếu các cơ chế, chính sách được Quốc hội thông qua tại kỳ họp tháng 11/2026, dự án sẽ được phê duyệt và khởi công chậm nhất đầu quý III/2027, với mục tiêu hoàn thành trước năm 2030. Tỉnh Quảng Ngãi khẳng định quyết tâm “không lùi kế hoạch năm 2030 hoàn thành, dù bất kỳ khó khăn nào”. Nhưng quyết tâm chính trị chỉ có ý nghĩa khi đi kèm hồ sơ đủ chặt chẽ để thuyết phục 500 đại biểu Quốc hội rằng đây là một dự án khả thi, hiệu quả và công bằng với người dân bị ảnh hưởng. Trước mắt, Quảng Ngãi phải phối hợp với các bộ ngành để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm gửi sang Quốc hội đúng hạn, đồng thời làm rõ lợi thế, giá trị mà dự án mang lại. Chỉ khi những câu hỏi về hiệu quả kinh tế xã hội, tác động môi trường và cân đối nguồn lực được trả lời minh bạch, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum mới xứng đáng được bật đèn xanh.
