Quy hoạch lớn chỉ đáng giá khi sông trở lại đời sống đô thị
Quy hoạch sông Hồng là định hướng tổ chức không gian đô thị, sinh thái, văn hóa và dịch vụ dọc hai bờ sông, nhằm kết nối dòng sông với đời sống hằng ngày của người dân thay vì xem nơi đây chỉ là hành lang thoát lũ. Ngày 3-11-2026, UBND thành phố Hà Nội phê duyệt điều chỉnh tổng thể quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/5.000, nghiên cứu khoảng 11.418,96 ha từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, trải trên địa bàn 16 phường, xã. Quy hoạch đặt sông Hồng vào vị trí trục không gian chiến lược, nơi hội tụ chức năng đô thị, thương mại, văn hóa, dịch vụ và không gian xanh.
Quy mô dân số dự báo khoảng 800.000 đến 1,2 triệu người là cơ sở tính toán quỹ đất và hạ tầng, không phải chỉ tiêu cố định. Sự thận trọng ấy cần được giữ xuyên suốt: an toàn thoát lũ và hệ thống đê điều phải định hình cách xây dựng, chứ không thể trở thành việc xử lý sau khi các dự án đã thành hình. Đây là điều kiện để đô thị ven sông phát triển mà không đánh đổi chức năng tự nhiên của dòng sông.

Ba đoạn sông, ba cách kết nối đô thị với mặt nước
Chia không gian thành ba đoạn là lựa chọn hợp lý hơn việc áp một mô hình phát triển đồng nhất dọc cả dòng sông. Đoạn D1, từ cầu Hồng Hà đến cầu Thăng Long, ưu tiên sinh thái, cảnh quan tự nhiên, làng xóm và hoạt động trải nghiệm. Đoạn D2, từ cầu Thăng Long đến cầu Thanh Trì, giữ vai trò trung tâm, kết hợp các chức năng văn hóa, nghệ thuật, thương mại, tài chính, du lịch và đổi mới sáng tạo. Đoạn D3, từ cầu Thanh Trì đến cầu Mễ Sở, hướng rõ hơn tới sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm ven sông.
Cách phân vai này có thể tạo nên một dải điểm đến đa dạng, thay vì gom mọi hoạt động vào một khu vực. Nhưng bản đồ chức năng chưa phải là trải nghiệm của cư dân. Muốn có một đô thị ven sông đáng sống, công viên, khu dân cư, không gian văn hóa và các tuyến kết nối cần được thiết kế thành mạng lưới dễ tiếp cận. Quy hoạch cũng tính đến các khu đô thị mới, công trình công cộng, nhà ở và khu vực tái định cư, tái thiết; vì vậy, cách chuyển đổi phải gắn với đời sống hiện hữu, không chỉ tạo cảnh quan mới.

“Phòng khách đô thị” phải là nơi người dân thực sự sử dụng
Ý tưởng biến sông Hồng thành “phòng khách đô thị” có sức thuyết phục vì nó đặt nhu cầu sinh hoạt cộng đồng lên trước những hình ảnh kiến trúc phô diễn. Tại bờ hữu, quy hoạch định hướng kết hợp công viên công cộng, công trình văn hóa và chức năng hỗn hợp; hệ thống công viên cũng được bố trí dọc hai bờ và ở bãi giữa. PGS.TS Trần Minh Tùng nhận định Hà Nội lâu nay có xu hướng “quay lưng” với sông do đặc thù thủy văn và đê điều, đồng thời cho rằng không gian ven sông cần có hoạt động sống thực chất.
Vì thế, công viên ven sông không nên chỉ là lối dạo ngắm cảnh. Các mô hình chuyên đề có khả năng chấp nhận ngập, kết hợp nông nghiệp đô thị và phòng, chống thiên tai sẽ phù hợp hơn với đặc điểm khu vực. Việc nối không gian xanh ven sông với mạng lưới công viên toàn thành phố cũng quan trọng không kém: nếu đường đến sông khó đi hoặc thiếu hoạt động thường ngày, “phòng khách” sẽ chỉ tồn tại trên bản vẽ. Trong giai đoạn đầu, thành phố ưu tiên trục đại lộ cảnh quan, công viên công cộng tại Phú Thượng, công viên bãi sông tại Hồng Hà và khu “Phòng khách đô thị”.

Du lịch đường thủy cần bến, tuyến và trải nghiệm vận hành được
Du lịch đường thủy được đưa vào quy hoạch thông qua không gian dịch vụ du lịch, vui chơi, lễ hội, thể thao và sinh hoạt cộng đồng. Ở đoạn D3, định hướng gắn hoạt động đô thị với cảng hành khách, bến thủy nội địa, công viên đô thị, công viên chuyên đề nghỉ dưỡng sinh thái và các hoạt động trải nghiệm. Nếu được kết nối tốt với làng xóm, di sản và cảnh quan, những điểm này có thể tạo thành chuỗi hành trình thay vì những điểm đến rời rạc.
Tuy nhiên, có bến trên quy hoạch chưa đồng nghĩa có sản phẩm du lịch. Bước tiếp theo phải xác định tuyến, phương tiện, điểm đón trả khách và cách vận hành thực tế; đồng thời bảo đảm sự kết nối giữa đường thủy với giao thông công cộng và không gian hai bờ. Phạm vi, quy mô và phương án cụ thể của từng khu vực sẽ tiếp tục được làm rõ trong quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 và các dự án đầu tư sau đó.
Quy hoạch ven sông Hồng mở ra cơ hội kết hợp trung tâm đô thị, công viên và du lịch trên cùng một trục, nhưng thành công không thể đo bằng diện tích hay số công trình. Thước đo đúng là người dân có tiếp cận được dòng sông, có nơi sinh hoạt an toàn, và các tuyến du lịch có hoạt động ổn định mà vẫn tôn trọng yêu cầu thoát lũ hay không. Chỉ khi trả lời được những câu hỏi ấy, “phòng khách đô thị” mới trở thành một phần sống động của Hà Nội.







