Béo phì không chỉ là chuyện ngoại hình, mà là sát thủ tim mạch
Béo phì là tình trạng cơ thể tích tụ mỡ dư thừa kéo dài, làm rối loạn chuyển hóa, tăng huyết áp, đường huyết và mỡ máu, từ đó âm thầm phá hủy mạch máu, tim, não, khiến nguy cơ tử vong do bệnh tim mạch và các biến chứng nội khoa tăng mạnh, dù người bệnh có thể chưa cảm nhận rõ triệu chứng trong nhiều năm đầu. Việt Nam hiện nằm trong nhóm quốc gia có tốc độ gia tăng thừa cân, béo phì nhanh nhất châu Á. Đáng báo động hơn, số ca tử vong do béo phì cao gấp 3 lần tổng số ca tử vong do ung thư vú và ung thư đại tràng cộng lại. Khi chúng ta tiếp tục xem nhẹ béo phì và tim mạch, chúng ta đang chấp nhận một “sát thủ im lặng” len lỏi vào mọi gia đình mà không hề kháng cự.
Gánh nặng tim mạch ở ASEAN: béo phì là yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát
Nếu nhìn rộng ra khu vực, béo phì không còn là vấn đề cá nhân mà là một cuộc khủng hoảng y tế công cộng. Tại Hội nghị Tim mạch Đông Nam Á lần thứ 30, GS.TS Phạm Mạnh Hùng cho biết 10 quốc gia ASEAN có khoảng 36,8 triệu người mắc bệnh tim mạch, 1,66 triệu ca tử vong và 42,4 triệu năm sống khỏe mạnh bị mất trong năm 2021. Già hóa dân số, lối sống thiếu lành mạnh cùng sự gia tăng của tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì và rối loạn lipid máu đang làm gia tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Nói cách khác, béo phì là một yếu tố nguy cơ tim mạch điển hình, nhưng lại thuộc nhóm có thể thay đổi. Việc kiểm soát cân nặng không chỉ giúp mỗi người giảm nguy cơ nhồi máu cơ tim, đột quỵ, mà còn giảm tải cho hệ thống y tế vốn đang chật vật với gánh nặng điều trị.
Việt Nam: từ “nhanh nhất châu Á” đến 33% tử vong vì bệnh tim
Ở Việt Nam, cái giá phải trả cho việc tăng béo phì quá nhanh đã hiện rõ trên bảng thống kê tử vong. Bệnh lý tim mạch chiếm khoảng 33% tổng số ca tử vong tại Việt Nam. Trong số các trường hợp tử vong do bệnh tim mạch, khoảng 60% có liên quan trực tiếp đến bệnh lý động mạch vành. Đây không phải là những con số khô khan, mà là hàng trăm nghìn câu chuyện gia đình mất đi người thân ở độ tuổi lẽ ra còn đang lao động, chăm con, nuôi cha mẹ. Già hóa dân số và lối sống thiếu lành mạnh – ăn mặn, ít vận động, hút thuốc, uống rượu – đang khiến béo phì và tim mạch trở thành cặp đôi nguy hiểm nhất trong đời sống hiện đại. Nếu chúng ta tiếp tục coi béo bụng là “phong độ”, coi tăng vài cân là chuyện nhỏ, thì con số 33% tử vong vì tim mạch sẽ còn leo thang.
Phòng ngừa bệnh tim: chuyển từ chữa cháy sang kiểm soát yếu tố nguy cơ
Điểm tích cực là giới chuyên môn đã thống nhất: muốn giảm tử vong tim mạch, phải chuyển từ điều trị sang dự phòng. GS.TS Phạm Mạnh Hùng nhấn mạnh bệnh tim mạch cần chuyển mạnh từ điều trị sang dự phòng. Điều này có nghĩa là thay vì chờ đến khi nhồi máu cơ tim, đột quỵ xảy ra mới cấp cứu, hệ thống y tế phải tập trung vào sàng lọc, phát hiện sớm và kiểm soát yếu tố nguy cơ tim mạch. Tăng huyết áp – yếu tố nguy cơ hàng đầu – có thể phát hiện và kiểm soát hiệu quả, nếu mở rộng sàng lọc huyết áp, đánh giá nguy cơ và quản lý điều trị tại y tế cơ sở. Song song, cần khuyến khích giảm muối, vận động thường xuyên, duy trì cân nặng hợp lý, không hút thuốc và kiểm soát đường huyết, cholesterol. Đây là những thay đổi lối sống hoàn toàn khả thi, nhưng chỉ hiệu quả nếu được thực hiện sớm và liên tục, thay vì phong trào ngắn hạn.
Hành động từ sớm: trách nhiệm của từng người và sức mạnh hợp tác khu vực
Không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết khủng hoảng tim mạch gắn với béo phì. Liên đoàn Tim mạch Đông Nam Á đang thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đào tạo nhân lực, chia sẻ tri thức và mở rộng khả năng tiếp cận các tiến bộ y học, hướng tới nâng cao sức khỏe tim mạch cho người dân toàn khu vực. Tại Việt Nam, mục tiêu là kiểm soát huyết áp ở ít nhất 50% người bệnh tăng huyết áp vào năm 2030, với trọng tâm là dự phòng và quản lý bệnh trong cộng đồng. Nhưng mọi chiến lược sẽ vô nghĩa nếu mỗi cá nhân vẫn phớt lờ việc kiểm soát cân nặng, tiếp tục ăn uống quá mức, lười vận động. Phòng ngừa bệnh tim không phải khẩu hiệu treo tường, mà là thói quen hàng ngày: đo huyết áp định kỳ, đi bộ 30 phút, ăn bớt muối, bỏ thuốc lá. Khi chúng ta coi béo phì là bệnh cần điều trị, chứ không phải “tạng người”, chúng ta mới thực sự tước vũ khí của sát thủ im lặng đang bóp nghẹt trái tim mình.
