AI hàng không phải giải quyết việc cụ thể
AI hàng không là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích dữ liệu vận hành, hỗ trợ ra quyết định và cải thiện các quy trình như bảo dưỡng tàu bay, lập lịch khai thác và ứng phó gián đoạn. Ngày 4/11, tại Triển lãm và Diễn đàn Hàng không Việt Nam, Vietnam Airlines, FPT và Skywise, đơn vị cung cấp dịch vụ số của Airbus, đã trao biên bản hợp tác nghiên cứu các dịch vụ, giải pháp AI cho ngành hàng không. Đây là hướng đi đáng chú ý vì giá trị của AI trong hàng không không nằm ở lời hứa tự động hóa chung chung, mà ở việc giúp con người ra quyết định đúng lúc trong những tình huống ảnh hưởng trực tiếp đến an toàn, lịch bay và hành khách. Vietnam Airlines xác định chuyển đổi số và AI là động lực cho phát triển dài hạn.
Thỏa thuận ghép ba thế mạnh bổ trợ: dữ liệu và kinh nghiệm khai thác của hãng, thông tin phân tích từ nền tảng Skywise Airbus, cùng năng lực phát triển AI và tích hợp hệ thống của FPT. Cách phối hợp này có ý nghĩa hơn việc triển khai một công cụ đơn lẻ, bởi dữ liệu chỉ hữu ích khi được kết nối với quy trình thực tế và chuyên môn của đội ngũ khai thác. Tuy nhiên, ký kết mới mở đầu giai đoạn nghiên cứu; hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc chọn đúng bài toán, dữ liệu phù hợp và tiêu chí đánh giá rõ ràng.
Bảo dưỡng máy bay: dự báo tốt hơn để tăng độ sẵn sàng
Trong giai đoạn đầu, chương trình tập trung vào ba hướng: nâng cao độ tin cậy đội tàu bay, hỗ trợ kỹ thuật và bảo dưỡng máy bay, đồng thời xử lý gián đoạn khai thác. Với công tác bảo dưỡng, các bên dự kiến kết hợp dữ liệu kỹ thuật trên Skywise với kế hoạch bảo dưỡng, tình trạng sẵn sàng của phụ tùng và lịch khai thác. Khi những nguồn thông tin này được xem xét cùng nhau, AI có thể hỗ trợ dự báo nguy cơ phát sinh sự cố và lập kế hoạch bảo dưỡng chủ động hơn.
Điểm đáng giá không phải là thay chuyên gia bằng thuật toán, mà là giúp chuyên gia có bức tranh đầy đủ hơn trước khi quyết định. Dự báo chỉ tạo ra tác động nếu phụ tùng cần thiết có thể được chuẩn bị và lịch bảo dưỡng phù hợp với kế hoạch khai thác. Làm tốt điều đó có thể nâng mức độ sẵn sàng của tàu bay, giảm nguy cơ xáo trộn lịch bay và cải thiện độ tin cậy đội tàu. Vì vậy, thành công của Vietnam Airlines AI nên được đánh giá bằng kết quả vận hành cụ thể, thay vì số lượng công cụ hay mô hình được phát triển.
Ứng phó gián đoạn để hạn chế ảnh hưởng dây chuyền
Gián đoạn khai thác thường đòi hỏi phải cân nhắc nhiều phương án trong thời gian ngắn. Theo định hướng hợp tác, AI sẽ hỗ trợ đánh giá lựa chọn điều chỉnh và khôi phục hoạt động dựa trên dữ liệu liên quan. Hệ thống có thể giúp người điều hành xem xét các phương án nhanh hơn, nhưng quyết định cuối cùng vẫn cần gắn với điều kiện thực tế của mạng bay và năng lực phục vụ.
Mục tiêu thiết thực là rút ngắn thời gian xử lý, hạn chế tác động dây chuyền đến lịch bay và giảm bất tiện cho hành khách. Đây là nơi hành khách có thể cảm nhận rõ nhất lợi ích của AI: không nhất thiết là chuyến bay không bao giờ bị chậm, mà là hãng có thêm cơ sở để phản ứng nhanh và khôi phục hoạt động hợp lý hơn. Song, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và khả năng đưa khuyến nghị vào quy trình điều hành đúng thời điểm. Nếu thông tin phân tán hoặc cập nhật chậm, thuật toán khó cải thiện đáng kể việc xử lý sự cố.
Trung tâm nghiên cứu sẽ là phép thử về triển khai
Ba bên dự kiến tổ chức hội thảo chuyên đề để thống nhất mục tiêu, yêu cầu dữ liệu và tiêu chí đánh giá hiệu quả. Họ cũng dự kiến phối hợp thành lập trung tâm nghiên cứu AI hàng không, quy tụ chuyên gia kỹ thuật, bảo dưỡng, công nghệ thông tin và dữ liệu. Trung tâm có thể giúp chuyển nhu cầu vận hành thành các bài toán đủ cụ thể để thử nghiệm, thay vì chạy theo những ứng dụng AI chỉ hấp dẫn trên giấy.
Theo kế hoạch, các bên dự kiến lựa chọn tối đa bốn bài toán tiềm năng để đánh giá và ưu tiên triển khai. Đây là cách tiếp cận có chừng mực: thử nghiệm trong phạm vi giới hạn, đo kết quả rồi mới quyết định mở rộng. Nhưng trung tâm chỉ có ý nghĩa nếu kết quả nghiên cứu được đưa vào khai thác và chứng minh được tác động lên độ tin cậy đội bay, thời gian xử lý gián đoạn hoặc chất lượng phục vụ. Hợp tác với FPT và Skywise Airbus vì thế mở ra cơ hội, chưa phải bảo đảm thành công. Thước đo cuối cùng vẫn là chuyến bay được vận hành ổn định hơn và hành khách ít bị ảnh hưởng hơn.
