Giá cổ phiếu đã chạy nhanh hơn lợi nhuận
Cổ phiếu AI Trung Quốc là cổ phiếu của các doanh nghiệp phát triển trí tuệ nhân tạo và những mắt xích hỗ trợ như bán dẫn, robot, linh kiện quang học và hạ tầng trung tâm dữ liệu; giá của chúng phản ánh cả kết quả kinh doanh lẫn kỳ vọng tăng trưởng tương lai. Sau gần hai năm tăng nóng, nhóm này đang mất đà, đặt ra câu hỏi liệu nhà đầu tư đã trả quá nhiều cho một triển vọng chưa chuyển thành lợi nhuận hay chưa. Chỉ số STAR50 giảm hơn 40% trong khoảng bốn tháng, xóa đi khoảng 480 tỷ USD vốn hóa; chỉ số CSI 300 cũng thấp hơn khoảng 20% so với đỉnh tháng 6. Quy mô suy giảm khiến cách gọi “bong bóng AI” có sức nặng, nhưng mức giảm mạnh tự nó chưa đủ chứng minh toàn bộ câu chuyện công nghệ đã thất bại. Điều đáng lo hơn là khoảng cách giữa kỳ vọng và năng lực kiếm tiền.
Đợt điều chỉnh còn phơi bày định giá công nghệ vẫn cao dù giá đã rơi. STAR50 hiện có P/E khoảng 100 lần lợi nhuận 12 tháng gần nhất, so với mức đỉnh gần 250 lần; Nasdaq 100 ở khoảng 30 lần. Chênh lệch ấy không phải bằng chứng tự động rằng một thị trường phải sụp đổ thêm, nhưng cho thấy nhà đầu tư Trung Quốc vẫn định giá nhiều năm tăng trưởng trong tương lai. Nếu doanh thu và lợi nhuận không bắt kịp, cổ phiếu còn dễ tổn thương trước những thay đổi nhỏ về kỳ vọng.
Bán tháo lan từ AI sang chip và hạ tầng dữ liệu
Đà giảm không chỉ tập trung ở những doanh nghiệp gắn trực tiếp với AI. Trong nhóm bán dẫn, CXMT mất hơn một phần tư giá trị chỉ trong một tháng; MetaX Integrated Circuits và Moore Threads Technology, từng tăng lần lượt 700% và 400% trong ngày giao dịch đầu tiên năm ngoái, đã mất khoảng một nửa giá trị kể từ tháng 7. Cổ phiếu nhà sản xuất robot Unitree cũng giảm một nửa kể từ khi lên sàn tháng 8, dù lượng đăng ký mua của nhà đầu tư cá nhân từng cao gấp 8.000 lần lượng chào bán.
Áp lực lan tới các nhà cung cấp linh kiện quang học cho trung tâm dữ liệu: Zhongji Innolight và Eoptolink Technology giảm khoảng 60% so với đỉnh tháng 6 và tháng 7. Đây là dấu hiệu thị trường đang định giá lại cả chuỗi đầu tư, chứ không chỉ vài mã đầu cơ. Khi tâm lý rút lui, người chịu thiệt không chỉ là nhà đầu tư chuyên nghiệp: một nhà đầu tư cá nhân cùng bạn bè cho biết họ đang gánh khoản lỗ sau khi tham gia đợt tăng giá vì tin vào sự hậu thuẫn chính sách. Niềm tin suy yếu cũng có thể khiến doanh nghiệp chi tiêu lớn nhưng chưa tạo doanh thu khó huy động vốn hơn.
Rủi ro lớn hơn nằm ở lợi nhuận và địa chính trị
Tăng trưởng nhu cầu AI không bảo đảm doanh nghiệp sẽ có lợi nhuận tương xứng. Cạnh tranh quyết liệt có thể buộc công ty hạ giá để giành khách hàng, làm biên lợi nhuận co lại trong khi chi phí đầu tư tiếp tục tăng. Một số doanh nghiệp cũng gặp khó khi biến các mô hình AI có trọng số mở thành doanh thu. Vì thế, câu hỏi thích hợp không chỉ là AI có phát triển hay không, mà là doanh nghiệp nào có thể tạo dòng tiền bền vững từ công nghệ đó.
Căng thẳng với Mỹ làm phép thử thêm khắc nghiệt. Giới giao dịch nêu lo ngại về các hạn chế có thể khiến thiết bị Trung Quốc không được sử dụng trong trung tâm dữ liệu, trong khi nguy cơ hạn chế tiếp cận thị trường nước ngoài khiến triển vọng xuất khẩu khó đoán. Đợt giảm giá cũng diễn ra giữa lúc thanh khoản khu vực suy yếu và có làn sóng bán tháo rộng hơn, nên không thể quy mọi biến động cho riêng AI. Theo tôi, đây là sự pha trộn giữa điều chỉnh thị trường và bong bóng đầu cơ ở một số cổ phiếu: công nghệ vẫn có triển vọng, nhưng giá từng mã phải được kiểm chứng bằng doanh thu, lợi nhuận và khả năng chống chịu trước rủi ro địa chính trị.
Điều chỉnh không đồng nghĩa tham vọng AI chấm dứt
Không nên xem đợt bán tháo là bằng chứng tham vọng phát triển AI của Trung Quốc đã thất bại. Nó cho thấy rõ hơn sự khác biệt giữa hỗ trợ một ngành công nghệ và bảo đảm lợi nhuận cho từng nhà đầu tư. Nhưng hệ quả tài chính có thể kéo dài: doanh nghiệp khó huy động vốn hơn, một số kế hoạch niêm yết có thể bị tạm hoãn, còn dự án cần vốn lớn có thể chậm lại. Nhà đầu tư cũng có thể thúc đẩy sáp nhập và hợp nhất khi những công ty yếu hơn khó duy trì nguồn lực.
Nhịp hồi phục, nếu có, sẽ phụ thuộc vào bằng chứng kinh doanh thay vì khẩu hiệu về tiềm năng. Một số quỹ vẫn nhìn thấy cơ hội ở những cổ phiếu đã giảm, nhưng cách tiếp cận có chọn lọc quan trọng hơn việc mua cả một chủ đề đang nóng. Kết luận hợp lý lúc này không phải khẳng định mọi cổ phiếu AI đều là bong bóng, cũng không phải coi cú rơi chỉ là nhiễu ngắn hạn. Thị trường đang buộc ngành chứng minh công nghệ có thể tạo lợi nhuận; cho đến khi điều đó rõ ràng, định giá cao và rủi ro lan sang đầu tư công nghệ vẫn là lời cảnh báo đáng lưu tâm.
