AI buộc đào tạo truyền thông phải đổi câu hỏi
Đào tạo truyền thông sáng tạo là quá trình trang bị cho người học năng lực tạo ra thông điệp có ý nghĩa, sử dụng công nghệ có trách nhiệm và kết nối sản phẩm với nhu cầu thực tế của công chúng. Vì thế, câu hỏi của nhà trường không còn chỉ là dạy người học làm nội dung nhanh hơn, mà là chuẩn bị để họ biết vì sao nên làm và khi nào không nên làm. Sáng 29/10, Khoa Quan hệ công chúng và Quảng cáo, Học viện Báo chí và Tuyên truyền tổ chức hội thảo khoa học “Đào tạo truyền thông sáng tạo trong kỷ nguyên AI”, trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 20 năm thành lập Khoa. Sự kiện cũng ra mắt chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo, cùng chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo. Thông điệp đáng chú ý không phải là thêm công cụ vào lớp học, mà là xác định lại năng lực con người cần có khi công cụ đã làm được ngày càng nhiều.
Sáng tạo vẫn được săn đón, nhưng sản xuất không còn là lợi thế
Những con số tại hội thảo cho thấy một nghịch lý mà chương trình đào tạo không thể né tránh: sinh viên hướng tới sáng tạo, trong khi AI tác động mạnh vào chính lĩnh vực ấy. Khoa đã đào tạo 3.037 người học ở ba bậc, với tỷ lệ tốt nghiệp có việc làm đúng ngành trên 90%. Khảo sát 434 sinh viên ghi nhận 67,5% quan tâm đến Content/Creative và 59,7% tự tin nhất ở kỹ năng sáng tạo ý tưởng. Tuy nhiên, AI có thể viết, vẽ và dựng video trong vài phút, khiến sản phẩm truyền thông có nguy cơ đồng nhất. Theo số liệu Viện Nghiên cứu Báo chí Reuters được nêu tại hội thảo, 56% lãnh đạo cơ quan truyền thông xem sáng tạo nội dung là lĩnh vực có rủi ro uy tín lớn nhất khi ứng dụng AI. Đây là lời nhắc rằng tốc độ tạo sản phẩm không đồng nghĩa với năng lực sáng tạo. Giá trị nghề nghiệp đang dịch chuyển sang khả năng tạo ngữ cảnh, lựa chọn góc nhìn và kiến tạo ý nghĩa.
Không thể giải bài toán bằng vài học phần AI
Việc ra mắt chuyên ngành Truyền thông sáng tạo và Quảng cáo, với các học phần như Ứng dụng AI trong truyền thông sáng tạo, Tổ chức sản xuất livestream và podcast, Bản sắc nghề và khởi nghiệp truyền thông sáng tạo, là một bước cụ thể. Chương trình Cử nhân quốc tế Truyền thông sáng tạo, Thương hiệu và Quảng cáo, nhượng quyền từ Đại học Middlesex tại Vương quốc Anh, hiện có 562 sinh viên theo học. Nhưng đổi mới đào tạo không nên dừng ở danh mục môn học mới. Tại phiên tọa đàm, các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia và người học cùng bàn về vai trò của nhà trường và người thầy khi AI có thể đảm nhiệm nhiều thao tác sáng tạo. Các đại biểu nhấn mạnh cần đổi mới đồng bộ chuẩn đầu ra, nội dung, phương pháp, cách đánh giá và quan hệ dài hạn giữa nhà trường với doanh nghiệp. Nếu đánh giá chủ yếu bằng sản phẩm hoàn chỉnh, người học có thể dựa vào máy mà không hiểu lựa chọn, quy trình và trách nhiệm phía sau sản phẩm.
Dạy làm chủ công cụ, đồng thời giữ vững trách nhiệm
Giám đốc Học viện Phạm Minh Sơn nhấn mạnh AI cần được đưa vào giảng đường để người học vững vàng hành nghề, chứ không lệ thuộc công cụ. Công nghệ có thể tăng năng suất, nhưng con người vẫn phải quyết định mục tiêu và giá trị của sản phẩm. Còn Giáo sư Tạ Ngọc Tấn nhắc rằng giáo dục phải chuẩn bị cho những năng lực người học chưa có sẵn, đặt con người ở trung tâm và gắn đào tạo với thực tiễn. Đó là hướng đi đúng, nhưng cần đi cùng quy tắc sử dụng AI rõ ràng và đạo đức AI được dạy song hành với kỹ năng thực hành. Người học ngành truyền thông, quảng cáo và quan hệ công chúng cần biết kiểm chứng đầu ra, nhận diện rủi ro và chịu trách nhiệm với thông điệp mình đưa ra. Khi công cụ thay đổi nhanh, năng lực phản biện, tự học và ý thức xã hội không phải phần bổ trợ; chúng là nền tảng để sáng tạo không biến thành sản xuất hàng loạt.
Hội thảo cho thấy đào tạo truyền thông trước AI phải vượt khỏi mục tiêu thành thạo phần mềm. Nhà trường cần đào tạo người biết chọn vấn đề đáng nói, hiểu công chúng, kiểm soát công nghệ và chịu trách nhiệm về ảnh hưởng của sản phẩm. AI có thể làm nhanh phần sản xuất; con người phải quyết định ý nghĩa và giới hạn của việc làm ấy.
