Từ bức tường chắn biển đến trục không gian công cộng dài 20 km
Trục đường ven biển Nha Trang là dải đô thị kéo dài hơn 20 km dọc theo bờ vịnh, nơi kết hợp giao thông, cảnh quan, không gian công cộng và các hoạt động du lịch – dịch vụ, phản ánh trực tiếp cách thành phố lựa chọn sống cùng biển và chia sẻ bờ biển cho cộng đồng lẫn nhà đầu tư. Trên trục Trần Phú – Phạm Văn Đồng, việc tháo dỡ các công trình chắn biển đã tạo ra diện mạo mới với nhiều khoảng mở, cây xanh và công viên công cộng ven biển, thay cho cảm giác bị che khuất tầm nhìn và bị chia cắt khỏi mặt nước. Đây không chỉ là chỉnh trang hạ tầng, mà là sự thay đổi quan điểm quy hoạch đô thị Nha Trang: ưu tiên tầm nhìn ra biển, ưu tiên người đi bộ và ưu tiên không gian chung hơn là lợi ích ngắn hạn của những khối bê tông sát mép nước.
Khoảng mở, cây xanh và công viên: vốn xã hội mới của bờ biển
Khi trục đường ven biển Nha Trang được bổ sung thêm khoảng mở, cây xanh và công viên dọc theo Trần Phú – Phạm Văn Đồng, thành phố đang đầu tư vào một loại hạ tầng mềm: sức khỏe, sự gắn kết và hình ảnh đô thị. Không gian công cộng ven biển không chỉ để chụp ảnh hay chạy bộ; đó là nơi cư dân có thể tiếp cận biển miễn phí, nơi du khách cảm nhận được bản sắc Nha Trang không qua tường rào resort. Việc phát triển hạ tầng ven biển theo hướng mở, thay vì dựng thêm công trình chắn biển, là lựa chọn dũng cảm trong bối cảnh quỹ đất mặt tiền biển luôn chịu áp lực thương mại. Câu hỏi không còn là có nên mở thêm công viên công cộng ven biển hay không, mà là mở đến mức nào để vẫn giữ được sự cân bằng giữa dịch vụ du lịch và quyền tiếp cận biển của cộng đồng.
Khu lấn vịnh 8,18 ha: phép thử cho tư duy quy hoạch mới
Khu đất 8,18 ha từng gắn với dự án lấn vịnh Nha Trang, nơi trước đây chủ đầu tư bị phát hiện đổ đất đá lấn vịnh trái phép khoảng 2,3 ha, ảnh hưởng đến cảnh quan danh thắng quốc gia, là một vết sẹo quy hoạch nhưng cũng là cơ hội sửa sai. Sau khi dự án bị chấm dứt hoạt động và thu hồi giấy chứng nhận đầu tư vì không bảo đảm tiến độ và không khắc phục vi phạm, khu vực này nay được đề xuất chuyển đổi thành Công viên đa chức năng Hòn Chồng. Phạm vi điều chỉnh là ô đất cây xanh công cộng CX-C4.1 rộng khoảng 8,18 ha, phía đông giáp Biển Đông, phía tây giáp đường Phạm Văn Đồng. Đề xuất mới cho phép xây tối đa 6 tầng, giữ mật độ xây dựng 5% nhưng tăng hệ số sử dụng đất lên 0,3 lần. Đây là quyết định nhạy cảm: nếu làm tốt, công viên công cộng ven biển này sẽ trở thành biểu tượng cho việc trả lại biển cho dân; nếu buông lỏng, nó có thể trượt thành một dự án thương mại đội lốt công viên.
Quy hoạch đô thị Nha Trang: từ bản vẽ đến quyền tham gia của cộng đồng
Điểm đáng chú ý trong câu chuyện Công viên đa chức năng Hòn Chồng là cách quy hoạch đô thị Nha Trang đang được điều chỉnh với sự tham gia của cộng đồng. UBND phường Bắc Nha Trang đang lấy ý kiến tổ chức, cá nhân và cộng đồng dân cư về hồ sơ điều chỉnh cục bộ quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2.000 khu vực phía đông đường 2 Tháng 4. Kết quả điều chỉnh này sẽ là cơ sở lập quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500 khu vực phía đông đường Phạm Văn Đồng. Đây là bước tiến quan trọng: quy hoạch không còn là tài liệu kỹ thuật đóng kín trong phòng họp, mà trở thành quá trình đối thoại về việc trục đường ven biển Nha Trang sẽ thuộc về ai và phục vụ ai. Nếu người dân tiếp tục được tham gia ở các bước sau – từ thiết kế chi tiết đến quản lý vận hành – công viên công cộng ven biển sẽ ít nguy cơ bị “biến dạng” so với bản vẽ ban đầu.
Kết luận: Bản sắc bờ biển được đo bằng không gian chung
Diện mạo mới của trục đường ven biển Nha Trang cho thấy một bài học rõ ràng: bản sắc bờ biển không nằm ở số lượng khách sạn, mà ở chất lượng không gian công cộng ven biển mở cho tất cả. Việc tháo dỡ công trình chắn biển, bổ sung khoảng mở, cây xanh và công viên dọc Trần Phú – Phạm Văn Đồng, cùng với nỗ lực biến khu lấn vịnh 8,18 ha thành công viên đa chức năng, là những bước đi đúng hướng trong phát triển hạ tầng ven biển. Tuy nhiên, quá khứ lấn vịnh trái phép và dự án bị thu hồi cho thấy rủi ro luôn hiện hữu nếu lợi ích ngắn hạn lấn át lợi ích cộng đồng. Nha Trang đang đứng trước cơ hội hiếm có để định nghĩa lại bờ biển của mình: hoặc là một dải bê tông đắt đỏ, hoặc là chuỗi không gian xanh – mở, nơi biển là tài sản chung chứ không phải đặc quyền của một số ít.
