Một mắt xích vận tải mới trên tuyến TP.HCM – Cái Mép
Sà lan điện là phương tiện vận tải đường thủy dùng pin để chở hàng, thay cho động cơ đốt nhiên liệu, và có thể giảm phát thải khi được sạc bằng nguồn điện tái tạo. CMA CGM Electra là bước đi cụ thể theo hướng đó: ngày 29.10, CMA CGM ra mắt sà lan tại cảng Gemalink, hợp tác cùng Gemadept và Nike. Con tàu vận hành hoàn toàn bằng điện, dài gần 80 mét, có trọng tải toàn phần 3.500 tấn và sức chở 182 TEU.
Tuyến khứ hồi dài 180 km nối điểm tập kết hàng của Nike ở khu vực Bình Dương cũ với Gemalink, thuộc cụm cảng Cái Mép – Thị Vải. Đây là cách đưa một phần vận tải hàng hóa xuất khẩu khỏi đường bộ và lên tuyến thủy nội địa; Nike cam kết sử dụng sà lan để chuyển sản phẩm đến Gemalink. Ý nghĩa của mô hình không nằm ở việc một phương tiện chạy điện có thể giải quyết toàn bộ bài toán phát thải, mà ở chỗ nó tạo thêm lựa chọn vận chuyển carbon thấp trên hành lang hàng hóa có nhu cầu thực.
Điện tái tạo làm cho cam kết giảm phát thải đáng tin hơn
Một sà lan chạy bằng pin chưa đủ để bảo đảm hành trình xanh nếu điện sạc đến từ nguồn phát thải cao. Ở Gemalink, hạ tầng sạc chuyên dụng sử dụng điện tái tạo được chứng nhận từ hệ thống điện mặt trời tại cảng; pin CATL có thể sạc trong khoảng bốn giờ. Như vậy, dự án ghép phương tiện, điểm sạc và nguồn năng lượng thành một giải pháp đầu cuối, thay vì chỉ thay động cơ rồi coi như hoàn tất chuyển đổi.
Theo dự kiến, sà lan có thể vận chuyển hơn 50.000 TEU mỗi năm và giúp giảm khoảng 778 tấn CO₂ mỗi năm. Đây là mục tiêu đáng chú ý, nhưng cần được kiểm chứng trong vận hành thực tế, bởi mức giảm phụ thuộc vào sản lượng hàng, lịch chạy, mức sử dụng công suất và năng lượng tiêu thụ. So với vận tải đường bộ, tuyến thủy điện có tiềm năng giảm đáng kể phát thải trong vận chuyển nội địa. Doanh nghiệp cần công bố kết quả đo lường thay vì chỉ dựa vào con số dự báo để đánh giá thành công.
Sức ép chuyển đổi không chỉ đến từ mục tiêu môi trường: các chuỗi giá trị toàn cầu đang được tổ chức lại theo hướng xanh hơn, minh bạch hơn và thông minh hơn. Với hàng xuất khẩu, phương án vận chuyển có dữ liệu phát thải rõ ràng ngày càng quan trọng trong việc duy trì khả năng tham gia chuỗi cung ứng.
Thiếu dữ liệu, phương tiện xanh vẫn có thể chạy kém hiệu quả
Điểm yếu có thể không nằm ở con tàu mà ở những khâu trước và sau chuyến đi. Nhà sản xuất, chủ hàng, doanh nghiệp vận tải và cảng cần thống nhất thời điểm hàng sẵn sàng, nơi lấy container rỗng, lịch đóng hàng và giờ sà lan cập bến. Nếu thông tin cập nhật chậm, container lỡ chuyến, phát sinh thời gian chờ và làm giảm lợi ích môi trường. Gemalink nhấn mạnh rằng logistics xanh không chỉ là phương tiện thân thiện hơn, mà còn phải bảo đảm minh bạch, độ tin cậy và hiệu quả thực tế.
Vì vậy, kết nối dữ liệu giữa các bên không phải phần phụ của dự án mà là điều kiện để khai thác hết năng lực vận tải. Chia sẻ lịch hàng và lịch phương tiện giúp cảng, chủ hàng và nhà vận tải chủ động điều phối, hạn chế chuyến chạy thiếu tải hoặc thời gian chờ không cần thiết. Một tuyến sà lan điện có thể giảm phát thải trên mỗi hành trình; một chuỗi phối hợp tốt mới giúp những hành trình đó thực sự thay thế được hoạt động kém hiệu quả.
Muốn nhân rộng, cần đo hiệu quả cả chuỗi
CMA CGM cho biết giai đoạn đầu sẽ tiếp tục đánh giá, tối ưu vận hành và nghiên cứu khả năng nhân rộng tại Việt Nam cũng như những thị trường phù hợp. Hướng đi đó hợp lý, nhưng việc mở rộng nên dựa trên các chỉ số cùng lúc phản ánh môi trường và chất lượng dịch vụ: lượng phát thải, năng lượng tiêu thụ, tỷ lệ giao đúng hạn, mức sử dụng sức chở và tổn thất hàng hóa. Nếu chỉ đếm số phương tiện điện, doanh nghiệp có thể bỏ qua những điểm nghẽn làm phát sinh thêm chuyến đi và thời gian chờ.
Bài học rộng hơn là logistics xanh không thể được giao riêng cho hãng tàu hay đơn vị cảng. Chủ hàng phải lên kế hoạch và chia sẻ dữ liệu; nhà vận tải cần tổ chức lịch chạy phù hợp; cảng phải bảo đảm hạ tầng sạc và kết nối; còn cơ quan quản lý cần hỗ trợ chuẩn hóa chứng từ, dữ liệu và thủ tục. CMA CGM Electra là một thử nghiệm có triển vọng, nhưng giá trị lâu dài sẽ được quyết định bởi khả năng phối hợp toàn chuỗi. Phương tiện xanh mở cánh cửa; vận hành đồng bộ mới biến nó thành thay đổi có thể nhân rộng.
