Long Thành không còn là bản vẽ: định nghĩa một cột mốc mới của hàng không
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế mới được xây dựng với hạ tầng hiện đại, nhằm giảm tải cho Tân Sơn Nhất và trở thành trung tâm hàng không khu vực, hiện đang bước vào giai đoạn hoàn thiện cuối cùng trước khi khai thác thương mại một phần vào cuối năm, buộc các bên liên quan phải tăng tốc chuẩn bị vận hành đồng bộ từ mặt đất đến trên không. Điểm đáng nói là Long Thành giờ không còn là câu chuyện quy hoạch xa vời mà là một cột mốc có ngày giờ cụ thể: giai đoạn 1 dự kiến đưa vào vận hành, khai thác thương mại vào cuối năm, với kế hoạch khai thác một phần từ tháng 12. Điều này đặt ra áp lực thời gian rất rõ ràng cho cả đơn vị xây dựng hạ tầng sân bay và các hãng hàng không. Ai chậm chân trong giai đoạn nước rút này sẽ phải chấp nhận mất lợi thế khi sân bay Long Thành trở thành cửa ngõ mới của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Hạ tầng sân bay: ACV chạy đua với tiến độ, không còn chỗ cho sai số
Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam đang dồn lực cho dự án thành phần 3 sân bay Long Thành, với 16 gói thầu xây lắp chính, trong đó 4 gói đã hoàn thành và tổng giá trị thực hiện toàn bộ đạt hơn 80% hợp đồng tính đến đầu tháng 9. Đây không chỉ là con số đẹp trên báo cáo, mà là điều kiện tiên quyết để kịp khai thác thương mại 2026. Nếu các hạng mục kỹ thuật không được nghiệm thu đúng hạn, mọi kế hoạch bay thử, phân slot, mở đường bay đều sẽ bị kéo lùi. Nhà ga hành khách – trái tim của hạ tầng sân bay – đang là điểm nóng tiến độ. Gói thầu 5.10 đã đạt hơn 77% giá trị hợp đồng, trong đó phần xây dựng và hoàn thiện khoảng 83%, hệ thống điện khoảng 94%, thiết bị nhà ga hơn 70%. ACV buộc liên danh nhà thầu phải bổ sung nhân lực, dùng mô hình BIM để kiểm soát trình tự thi công và giao thoa giữa các hạng mục – một cách nói thẳng rằng mọi sai sót phối hợp lúc này đều có thể đánh đổi bằng việc lỡ nhịp khai thác thương mại.
Ở ngoài nhà ga, các hạng mục hạ tầng sân bay mang tính “sống còn” cho an toàn bay đã tiến rất sát vạch đích. Gói thầu 4.6 về đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay đạt gần 99% giá trị hợp đồng, riêng khu vực sân đỗ đã hoàn thành 100%. Hệ thống cung cấp nhiên liệu tàu bay đạt gần 98%, phòng cháy chữa cháy khoảng 99%, điện và điều khiển hơn 99%. Những con số này cho thấy đường băng và hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng cho các chuyến bay thử và khai thác ban đầu. Vấn đề còn lại không phải là có kịp hoàn thành hay không, mà là hoàn thành với mức độ tin cậy đủ cao để các hãng bay yên tâm chuyển hoạt động sang một sân bay mới.
Các hãng hàng không nội địa: chuẩn bị vận hành hàng không như một cuộc tái cấu trúc
Trong khi hạ tầng sân bay Long Thành bước vào giai đoạn nước rút, các hãng hàng không nội địa cũng không thể đứng ngoài cuộc. Họ buộc phải coi đây là một cuộc tái cấu trúc hoạt động, chứ không chỉ là thêm một điểm đến mới trên bản đồ bay. Các hãng đang khẩn trương chuẩn bị nhân lực, hạ tầng dịch vụ và phương án khai thác để sẵn sàng vận hành sân bay mới. Vietnam Airlines chọn cách đi sâu vào dịch vụ nền tảng: hãng triển khai ba dự án tại Long Thành gồm cung cấp dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng tàu bay, cung cấp suất ăn hàng không và phục vụ mặt đất. Song song, hãng phối hợp với ACV xây dựng quy trình phục vụ, tham gia bay thử nghiệm, bố trí mặt bằng và công năng dịch vụ để bảo đảm khai thác an toàn, thông suốt, hiệu quả. Đây là bước đi cho thấy Vietnam Airlines muốn chiếm lĩnh "hệ sinh thái" dịch vụ tại sân bay mới ngay từ ngày đầu, thay vì chỉ tranh giành slot bay.
Vietjet Air lại tiếp cận Long Thành bằng chiến lược từng bước nhưng rõ ràng. Hãng dự kiến bố trí ba tàu bay khai thác các đường bay nội địa tại sân bay Long Thành trong giai đoạn từ tháng 12 đến tháng 3 năm sau, sau đó sẽ điều chỉnh phương án tàu bay và đường bay dựa trên kế hoạch khai thác do ACV thống nhất với các hãng. Đây là cách giảm rủi ro vận hành trong giai đoạn đầu, nhưng cũng đồng nghĩa với việc Vietjet phải tính toán rất kỹ bài toán lịch bay giữa Long Thành và Tân Sơn Nhất. Đáng chú ý, Vietjet nhấn mạnh nhu cầu xác định sớm thời điểm khai thác thương mại để chủ động xây dựng lịch bay, phân bổ nguồn lực. Khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động, việc điều phối chuyến bay sẽ thay đổi không chỉ tại sân bay mới mà còn tác động trực tiếp đến Tân Sơn Nhất, lịch trình bay, hành trình di chuyển và nhu cầu nối chuyến của hành khách. Nói cách khác, nếu mốc thời gian khai thác còn mơ hồ, mọi kế hoạch tối ưu hóa mạng bay sẽ chỉ là bài toán trên giấy.
Thách thức kết nối và lộ trình quốc tế: Long Thành có trở thành cửa ngõ khu vực?
Một sân bay mới không thể thành công nếu hành khách phải vật lộn với quãng đường từ thành phố đến nhà ga. Vietjet đã thẳng thắn coi kết nối giao thông giữa sân bay Long Thành với TP. Hồ Chí Minh là vấn đề cần ưu tiên giải quyết, kiến nghị nghiên cứu phương án tổ chức giao thông ưu tiên cho phương tiện vận chuyển hành khách, đặc biệt trên tuyến kết nối trực tiếp giữa hai sân bay Tân Sơn Nhất – Long Thành. Nếu không có giải pháp kết nối hợp lý, lợi thế hạ tầng hiện đại sẽ bị bào mòn bởi trải nghiệm di chuyển bất tiện. Ở chiều quốc tế, các hãng nước ngoài đánh giá tích cực việc chuyển khai thác đến Long Thành nhờ hạ tầng hiện đại, nhưng họ cần lộ trình rõ ràng. Các hãng đề nghị được thông báo chính thức thời điểm khai thác trước 6–9 tháng để hoàn thiện lịch bay, bố trí tàu bay, nhân lực và dịch vụ hành khách. Đến nay, họ đã có văn bản đề xuất đưa khai thác Long Thành vào lịch bay mùa đông năm 2027. Điều này cho thấy Long Thành có tiềm năng trở thành cửa ngõ khu vực, nhưng chỉ khi kế hoạch nội địa không bị trễ hẹn.
Khai thác thương mại: cơ hội lớn nhưng không dành cho những người chậm chân
Theo kế hoạch, giai đoạn 1 sân bay Long Thành sẽ được đưa vào vận hành, khai thác thương mại vào cuối năm, với khai thác một phần từ tháng 12. Trong giai đoạn nước rút, ACV sẽ tiếp tục tăng cường nguồn lực tại công trường, kiểm soát tiến độ theo từng khu vực và mốc công việc, đồng thời đẩy mạnh điều phối giữa các gói thầu. Đây là lời khẳng định rằng cửa sổ thời gian chuẩn bị đang thu hẹp nhanh, và mọi sự chậm trễ từ bất kỳ bên nào đều có thể làm suy yếu hình ảnh của sân bay mới ngay từ ngày đầu. Nhìn từ góc độ hành khách, Long Thành hứa hẹn mang lại trải nghiệm tốt hơn: hạ tầng sân bay hiện đại, nhà ga mới, đường băng rộng rãi, hệ thống kỹ thuật đồng bộ. Nhưng để những lợi ích đó thành hiện thực, các hãng hàng không phải hoàn thiện chuẩn bị vận hành hàng không, từ dịch vụ mặt đất, vận tải hàng hóa đến kết nối giao thông. Long Thành là cơ hội lớn cho hàng không khu vực, nhưng cơ hội đó chỉ thuộc về những đơn vị dám chuẩn bị sớm, minh bạch về tiến độ và đặt trải nghiệm hành khách lên hàng đầu ngay trong giai đoạn khởi động.
