Cần Giờ là phép thử cho tham vọng kinh tế biển
Kinh tế biển TP.HCM là hệ sinh thái các hoạt động hàng hải, logistics, thương mại, tài chính, du lịch, khoa học và công nghệ gắn với không gian biển, được phát triển theo hướng hiện đại, xanh và có sức cạnh tranh quốc tế. Tham vọng của thành phố vì thế không nên được đo riêng bằng quy mô một cảng, mà bằng khả năng kết nối cảng với việc làm, dịch vụ và sinh kế bền vững.
UBND TP.HCM vừa ban hành Quyết định số 7270/QĐ-UBND, cụ thể hóa kế hoạch của Thành ủy triển khai Nghị quyết 20-NQ/TW về xây dựng Việt Nam thành quốc gia biển mạnh. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa thành phố thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, xanh, thông minh, phát triển bền vững và đủ sức cạnh tranh quốc tế. Đây là bước chuyển đáng chú ý: lợi thế ven biển sau sắp xếp đơn vị hành chính được đặt vào một chiến lược tăng trưởng, thay vì chỉ là tiềm năng trên bản đồ.
Cảng Cần Giờ được chọn làm hạt nhân vì có thể kéo theo logistics hàng hải, thương mại và các dịch vụ giá trị cao. Nhưng định hướng xanh sẽ chỉ có ý nghĩa nếu tăng trưởng cảng biển đi cùng kiểm soát tác động môi trường và cải thiện đời sống cư dân ven biển.
Cảng và khu thương mại tự do phải vận hành như một hệ thống
Định hướng hình thành cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ gắn với khu thương mại tự do (FTZ) cho thấy thành phố muốn làm nhiều hơn việc tiếp nhận và chuyển tải hàng hóa. Một cảng có sức cạnh tranh cần được nối với vận tải đa phương thức, trung tâm logistics, thương mại quốc tế và các dịch vụ hàng hải có giá trị gia tăng; nếu thiếu các mắt xích ấy, khu thương mại tự do khó tạo được hiệu ứng lan tỏa.
Cụm Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ được định hướng tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải biển và logistics khu vực, quốc tế. Cảng Cần Giờ vì vậy nên được nhìn như một mắt xích trong cực tăng trưởng liên hoàn với Cái Mép - Thị Vải và Côn Đảo, chứ không phải dự án đứng riêng. Thành phố cũng xác định đầu tư hạ tầng kết nối, mạng lưới logistics và dịch vụ hỗ trợ hàng hải để tăng liên kết vùng.
Đây là lựa chọn có lý, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào tiến độ quy hoạch và phối hợp giữa các khu chức năng. Hạ tầng cảng hiện đại sẽ chưa đủ nếu luồng hàng bị nghẽn ở kết nối đường bộ, thủ tục thương mại hoặc dịch vụ hậu cần.
Tăng trưởng xanh cần vượt khỏi câu chuyện container
Một chiến lược kinh tế biển đáng tin cậy phải tạo ra nhiều nguồn thu và việc làm, thay vì đặt toàn bộ kỳ vọng vào trung chuyển hàng hóa. Kế hoạch của TP.HCM mở rộng hướng phát triển sang du lịch biển, nuôi biển công nghệ cao, năng lượng ngoài khơi và các dịch vụ khoa học, công nghệ. Cách tiếp cận này giúp tham vọng xanh có nền tảng kinh tế rộng hơn, đồng thời giảm rủi ro khi một ngành gặp biến động.
Đến năm 2030, thành phố đặt mục tiêu doanh thu du lịch biển, đảo tăng bình quân 14% mỗi năm; giá trị sản xuất nuôi biển tăng bình quân 8% mỗi năm và chiếm 15% tổng giá trị sản xuất thủy sản. Chương trình liên kết du lịch Cần Giờ - Vũng Tàu - Côn Đảo dự kiến triển khai trong giai đoạn 2027-2030. Các mục tiêu này chỉ bền vững nếu du lịch và nuôi biển được tổ chức phù hợp với sức chịu tải của hệ sinh thái.
Tác động cuối cùng cần được đánh giá bằng lợi ích của người dân, không chỉ bằng lượng hàng qua cảng hay tốc độ tăng doanh thu. Kế hoạch nhấn mạnh nâng cao đời sống cư dân và cải thiện khả năng tiếp cận các dịch vụ thiết yếu tại những khu vực liên quan.
Từ kế hoạch đến năng lực cạnh tranh thực chất
Lộ trình triển khai bắt đầu ngay trong năm 2026, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách, quy hoạch và chuẩn bị điều kiện cho các dự án trọng điểm; giai đoạn 2027-2030 sẽ đẩy mạnh đầu tư hạ tầng và phát triển đồng bộ các ngành kinh tế biển. Thành phố cũng dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu biển và hải đảo dùng chung từ năm 2026, hướng tới hoàn thành vào năm 2028. Đây là phần việc ít hào nhoáng nhưng thiết yếu: quản trị dữ liệu tốt giúp phối hợp quy hoạch, theo dõi môi trường và vận hành logistics hiệu quả hơn.
Các mục tiêu về số hóa dữ liệu tài nguyên, môi trường và hạ tầng, cùng việc thu gom, xử lý chất thải nhựa ven biển, đặt ra thước đo cụ thể cho lời hứa xanh. Tuy vậy, chỉ tiêu sẽ mất ý nghĩa nếu thiếu giám sát, công khai tiến độ và trách nhiệm rõ ràng giữa các đơn vị.
Cảng Cần Giờ và khu thương mại tự do có thể mở cửa cho TP.HCM bước sâu hơn vào mạng lưới hàng hải quốc tế, nhưng chúng không tự tạo nên một trung tâm kinh tế biển. Thành công sẽ phụ thuộc vào kết nối liên vùng, chất lượng dịch vụ, bảo vệ môi trường và phần lợi ích đến được với cộng đồng. Đó mới là nền tảng để cực tăng trưởng biển trở thành động lực bền vững.
