Một vệt đen giữa rừng, chưa đủ để kết luận
Hố sụt là dạng địa hình hình thành khi phần đá hoặc đất bên dưới mất khả năng nâng đỡ, khiến bề mặt phía trên sụp xuống và tạo thành một khoảng trũng sâu. Phát hiện ở Chà Nòi - Khe Gát đáng chú ý không chỉ vì kích thước, mà còn vì hành trình nhận diện nó bắt đầu từ một dấu hiệu rất mơ hồ trên ảnh vệ tinh.
Năm 2023, ông Nguyễn Văn Úy, Phó giám đốc Công ty Thám hiểm Jungle Boss và thành viên Hiệp hội Hang động Mỹ, thấy một vệt đen giữa vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng khi xem Google Earth. Ảnh độ phân giải thấp không cho biết đó là hố sụt hay một dạng địa hình khác. Ông và chuyên gia Kevin Ditamore nhận ra cả hai cùng chú ý đến vị trí này, nhưng đối chiếu hình ảnh vẫn chưa đủ căn cứ để xác nhận. Đầu năm 2025, khi có flycam bay cao 1.000 m, nhóm kiểm tra địa hình ba lần; hình ảnh từ trên cao mới cho thấy miệng hố giữa rừng nguyên sinh. Đây là lời nhắc rằng ảnh vệ tinh có thể mở ra hướng tìm kiếm, nhưng không thay thế được khảo sát thực địa.
Ba ngày mới tìm được miệng hố
Đến thực địa, độ hiểm trở nhanh chóng biến nghi vấn trên bản đồ thành một bài toán hậu cần và an toàn. Hố nằm sâu trong rừng nguyên sinh, không có lối mòn; đoàn tiền trạm 10 người phải mang hơn 35 kg hàng hóa mỗi người, luồn qua cây rậm, sườn dốc và địa hình đá vôi ít nguồn nước. Sau hai ngày đổi hướng vì vách đá và bụi rậm, đến cuối ngày thứ ba, một thành viên phát hiện miệng hố giữa tán rừng.
Đợt khảo sát hố sụt chính thức diễn ra từ ngày 23 đến 29/7/2025 với 24 thành viên, gồm chuyên gia Hiệp hội Hang động Mỹ, đội ngũ kỹ thuật Jungle Boss và kiểm lâm địa phương. Đoàn mang 500 m dây chuyên dụng cùng thiết bị bảo hộ, lương thực; mỗi người chia nhau vác khoảng 30 kg. Sáu chuyên gia lần lượt đu dây xuống kiểm tra địa hình, vách đá và dấu hiệu địa chất. Quy mô chuẩn bị ấy cho thấy không thể xem chuyến đi như một cuộc khám phá đơn thuần: tiếp cận vách sâu cần quy trình an toàn, thiết bị phù hợp và ghi nhận có hệ thống.
2,1 ha dữ liệu mới, không phải lời giải trọn vẹn
Kết quả xác định hố sụt rộng khoảng 2,1 ha, thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt của Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Miệng hố hình bầu dục, dài khoảng 190 m, rộng 140 m; lòng hố dài tối đa khoảng 250 m, rộng 200 m và sâu 120 m. Các vách đá mở rộng từ trên xuống dưới, tạo lòng hố rộng hơn miệng. Dưới đáy còn có rừng nguyên sinh với nhiều cây cổ thụ, cùng dấu vết động vật hoang dã.
Những con số này bổ sung dữ liệu có giá trị cho địa chất Phong Nha, nơi địa hình karst đá vôi còn nhiều cấu trúc cần được lập bản đồ và khảo sát. Tuy nhiên, kích thước lớn không tự nó chứng minh hố sụt thông với một hang động ngầm hay được hình thành theo một cơ chế cụ thể. Đoàn ghi nhận một khe nứt cao khoảng 5 m, sâu 12–15 m, nhưng không thấy luồng khí lưu thông hoặc dòng chảy rõ rệt để xác định khả năng nối với hệ thống hang bên dưới. Vì vậy, mọi khẳng định chắc chắn về nguồn gốc lúc này đều đi xa hơn bằng chứng.
Việc tiếp theo là đo đạc, đối chiếu và bảo tồn
Ý nghĩa của phát hiện sẽ phụ thuộc vào những gì nhóm nghiên cứu làm rõ tiếp theo, chứ không chỉ vào hình ảnh ngoạn mục của một vực sâu. Các câu hỏi còn mở gồm: kích thước và đặc điểm địa mạo chính xác ra sao; hệ thống khe nứt phân bố thế nào; có dấu hiệu sạt lở hay khoảng rỗng ngầm không; và nước thoát qua những đường nào. Cũng cần tiếp tục ghi nhận thảm thực vật, động vật hoang dã ở đáy hố, thay vì xem hệ sinh thái nơi đây như phần phụ của một cấu trúc địa chất.
Đoàn đang thu thập thông tin từ người đi rừng và tìm hiểu bản đồ suối quanh khu vực để chuẩn bị các đợt khảo sát sau. Ban quản lý vườn dự kiến phối hợp với chuyên gia và đơn vị chuyên môn để đo đạc, nghiên cứu cấu trúc địa chất, khe nứt, sạt lở và sinh cảnh; Jungle Boss cũng đã gửi báo cáo thực địa và đề xuất mở rộng nghiên cứu ở Chà Nòi - Khe Gát. Hố sụt Phong Nha vì thế là một phát hiện quan trọng, nhưng giá trị khoa học nằm ở việc kiểm chứng cẩn trọng: thêm dữ liệu trước, kết luận sau.
