Cáp treo Mã Pì Lèng: biểu tượng mới của tham vọng du lịch Tuyên Quang
Cáp treo Mã Pì Lèng là dự án hạ tầng du lịch được Tuyên Quang đưa vào danh mục thu hút đầu tư ngoài ngân sách giai đoạn 2026-2030, nhằm biến một trong tứ đại đỉnh đèo hiểm trở nhất miền núi phía Bắc thành điểm đến sinh thái – cộng đồng có sức cạnh tranh, đồng thời tái định vị du lịch Tuyên Quang như một cực tăng trưởng mới của vùng trung du và miền núi phía Bắc. Thông điệp lớn nhất từ dự án này là: Tuyên Quang không muốn chỉ “chia sẻ” danh tiếng đèo Mã Pì Lèng với các địa phương khác, mà chủ động xây dựng hệ sinh thái du lịch gắn với cáp treo, khu du lịch Nho Quế 1, Quản Bạ, Lũng Cú và nhiều điểm sinh thái khác trong một tầm nhìn đã được điều chỉnh quy hoạch đến 2030. Đây không phải quyết định trung lập; đó là lựa chọn rõ ràng ưu tiên tăng trưởng du lịch Tuyên Quang, và chấp nhận bước vào những tranh luận về phát triển – bảo tồn tại một vùng cảnh quan đá vôi đặc biệt nhạy cảm.
Đèo Mã Pì Lèng: từ "vua các con đèo" đến sân khấu du lịch cáp treo
Đèo Mã Pì Lèng, hay Mả Pí Lèng, được mệnh danh là vua của các con đèo vùng núi Tây Bắc, với cung đường khoảng 20 km bám theo những vách đá dựng đứng, nối Pả Vi, Pải Lủng của Mèo Vạc với Tả Lủng của Đồng Văn. Đỉnh đèo nằm ở độ cao khoảng 1.200 m trên Cao nguyên đá Đồng Văn, thuộc tuyến đường Hạnh Phúc từng được xây dựng bằng mồ hôi, máu và tuổi trẻ của hàng vạn thanh niên xung phong. Chính sự hiểm trở này là lý do khiến cáp treo Mã Pì Lèng vừa hấp dẫn, vừa gây tranh cãi. Một mặt, hệ thống cáp treo có thể mở lối tiếp cận an toàn hơn đến khu vực có cảnh quan sông Nho Quế, các hẻm vực và cao nguyên đá, phục vụ số đông du khách vốn ngần ngại những cung đường đèo kinh nghiệm. Mặt khác, bất kỳ can thiệp hạ tầng nào vào một trong tứ đại đỉnh đèo đều đặt ra câu hỏi về sức chịu tải cảnh quan, bản sắc của tuyến đường Hạnh Phúc, và nguy cơ biến nơi từng gắn với ký ức khai phá thành “công viên giải trí trên núi”.
181 dự án và lựa chọn ưu tiên du lịch trong chiến lược đầu tư ngoài ngân sách
Kế hoạch thu hút 181 dự án đầu tư ngoài ngân sách giai đoạn 2026-2030 cho thấy Tuyên Quang không xem cáp treo Mã Pì Lèng là động thái đơn lẻ, mà là một mảnh ghép trong chiến lược tái cấu trúc kinh tế miền núi dựa trên du lịch và dịch vụ. Trong số này, có 34 dự án thuộc lĩnh vực du lịch, với quy mô từ vài chục đến hơn nghìn hecta, cho thấy ưu tiên rõ rệt dành cho ngành được đánh giá có nhiều lợi thế sinh thái – văn hóa. Các điểm nhấn gồm khu du lịch Nho Quế 1 tại xã Mèo Vạc diện tích khoảng 1.500 ha; khu du lịch nghỉ dưỡng Quản Bạ 125 ha; khu du lịch Lũng Cú 9,5 ha; cùng các khu sinh thái Hồ Cao Ngỗi 500 ha và Tây Côn Lĩnh 100 ha. Một câu có thể trích dẫn là: “Trong 181 dự án tỉnh Tuyên Quang lên kế hoạch thu hút đầu tư giai đoạn 2026-2030 có 34 dự án lĩnh vực du lịch, quy mô từ vài chục đến hơn nghìn ha”. Đây là tỷ lệ đủ lớn để khẳng định du lịch không còn là ngành phụ mà trở thành trụ cột trong tư duy đầu tư ngoài ngân sách của địa phương.
Cơ hội đầu tư tư nhân và những điều kiện kèm theo
Việc cáp treo Mã Pì Lèng được đưa vào danh mục dự án thu hút đầu tư ngoài ngân sách đồng nghĩa sân chơi được mở cho doanh nghiệp tư nhân, từ các nhóm bất động sản đã hiện diện tới những nhà đầu tư mới đang tìm kiếm cơ hội tại miền núi. Đáng chú ý, quy mô vốn dự án cáp treo sẽ do nhà đầu tư đề xuất, trong khi tỉnh cung cấp thông tin ban đầu về địa điểm, diện tích, hiện trạng đất trồng cây hàng năm, lâu năm và quy hoạch phát triển du lịch. Tuy nhiên, đây không phải “tấm chiếu mới” hoàn toàn. Ủy ban nhân dân tỉnh khẳng định các dự án mời gọi đầu tư phải phù hợp với quyết định điều chỉnh quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021-2030, trong đó Mã Pì Lèng, sông Nho Quế và Hoàng Su Phì được định hướng trở thành trung tâm du lịch sinh thái, cộng đồng, khám phá, có thương hiệu và sức cạnh tranh cao. Các xã, phường được giao xác định ranh giới, hiện trạng, giải phóng mặt bằng và hướng dẫn nhà đầu tư khảo sát, cho thấy địa phương ý thức được rằng nếu không thiết kế "điều kiện kèm theo", cáp treo Mã Pì Lèng rất dễ trượt từ biểu tượng phát triển thành ví dụ điển hình của phát triển nóng.
Kết luận: cáp treo Mã Pì Lèng sẽ là thước đo bản lĩnh quy hoạch của Tuyên Quang
Sau khi sáp nhập với Hà Giang, Tuyên Quang trở thành tỉnh có diện tích gần 13.800 km2, dân số hơn 1,8 triệu người, cùng hàng loạt lợi thế về du lịch sinh thái – văn hóa, kinh tế cửa khẩu, nông nghiệp đặc hữu và công nghiệp chế biến. Trong bức tranh đó, việc chọn cáp treo Mã Pì Lèng làm điểm tựa phát triển du lịch miền núi cho thấy tỉnh muốn xây dựng thương hiệu gắn với những danh thắng đã có sức bật thay vì khởi đầu từ con số không. Về mặt nguyên tắc, định hướng biến Mã Pì Lèng, sông Nho Quế và ruộng bậc thang Hoàng Su Phì thành trung tâm du lịch sinh thái, cộng đồng, khám phá là hướng đi đúng – nếu cáp treo được thiết kế như công cụ hỗ trợ tiếp cận, chứ không phải thay thế trải nghiệm đèo núi. Cuối cùng, cáp treo Mã Pì Lèng sẽ trở thành thước đo bản lĩnh quy hoạch: hoặc là ví dụ tích cực về cách dùng đầu tư ngoài ngân sách để nâng giá trị cảnh quan miền núi, hoặc là lời nhắc nhở dài lâu về cái giá phải trả khi biến "vua các con đèo" thành sản phẩm thương mại thiếu kiềm chế.
