Cuộc bầu cử không chỉ là phép thử giữa nhiệm kỳ
Bầu cử giữa kỳ Mỹ là cuộc bỏ phiếu diễn ra giữa nhiệm kỳ tổng thống, khi cử tri chọn lại các nghị sĩ Quốc hội và qua đó quyết định mức độ ủng hộ dành cho chính quyền đương nhiệm. Ngày 3/11, cử tri sẽ bầu toàn bộ 435 ghế Hạ viện và 35 trong tổng số 100 ghế Thượng viện. Kết quả sẽ định hình cán cân quyền lực tại Washington trong hai năm cuối nhiệm kỳ Donald Trump, chứ không chỉ phân chia ghế giữa hai đảng. Đây là thời điểm cử tri có thể trao cho Nhà Trắng thêm dư địa hành động hoặc đặt thêm chốt kiểm soát trước các ưu tiên của tổng thống. Bởi vậy, cuộc bỏ phiếu vừa là cuộc đua lập pháp, vừa là bản đánh giá chính trị sau hai năm điều hành.
Hiện đảng Cộng hòa nắm 218 ghế Hạ viện, so với 214 ghế của đảng Dân chủ; phe Dân chủ cần giành thêm ít nhất bốn ghế để kiểm soát viện này. Tại Thượng viện, tỷ lệ hiện là 53-47 nghiêng về Cộng hòa, và đảng Dân chủ cũng cần thêm bốn ghế để đảo chiều. Với thế đa số sít sao như vậy, những cuộc đua cạnh tranh có thể quyết định ai đặt luật, thông qua ngân sách và giám sát hành pháp. Gần 40 triệu cử tri đã bỏ phiếu sớm tính đến ngày 29/10, dấu hiệu cho thấy cuộc vận động đã bước vào giai đoạn quyết định.
Quốc hội có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm chương trình Trump
Quốc hội Mỹ không chỉ làm luật mà còn phân bổ ngân sách và giám sát chính quyền. Vì thế, đảng nào kiểm soát từng viện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng triển khai chính sách Trump, từ kinh tế và nhập cư đến thương mại, đối ngoại. Nếu Cộng hòa giữ được cả hai viện, Nhà Trắng có thêm cơ hội biến các ưu tiên thành luật và duy trì hậu thuẫn ngân sách. Nếu Dân chủ giành quyền kiểm soát một hoặc cả hai viện, họ có thể tăng giám sát, chất vấn và gây sức ép lên các quyết định của chính quyền. Đó không đồng nghĩa mọi chính sách sẽ lập tức bị đảo ngược, nhưng quá trình thông qua luật và phân bổ nguồn lực có thể trở nên khó khăn hơn.
Một Hạ viện do Dân chủ kiểm soát có thể hạn chế hoạt động của chính quyền Trump; bất đồng ngân sách cũng có thể làm tăng nguy cơ chính phủ phải đóng cửa. Đảng Dân chủ vì thế không nhất thiết phải giành mọi quyền lực ở Washington để tạo ảnh hưởng: chỉ cần nắm một viện, họ đã có thêm công cụ giám sát và mặc cả. Ngược lại, nếu Cộng hòa duy trì đa số, Trump có thể bước vào hai năm cuối với ít trở ngại hơn từ Quốc hội. Kết quả sẽ quyết định liệu Nhà Trắng có thể tiếp tục hành động với sự hậu thuẫn của cơ quan lập pháp hay phải đối mặt với một đối trọng thường trực.
Kinh tế và nhập cư sẽ là những phép thử cụ thể
Cán cân Quốc hội có hệ quả vượt khỏi Washington. Chính sách về kinh tế, nhập cư và thương mại tác động đến đời sống thường ngày, trong khi quyền lập pháp và ngân sách trao cho các nghị sĩ ảnh hưởng thực tế lên cách chính quyền thực thi các ưu tiên. Chi phí sinh hoạt, giá cả, việc làm, nhà ở và chăm sóc y tế là những mối quan tâm có thể định hướng lựa chọn của cử tri. Vì thế, người dân không chỉ bỏ phiếu về thông điệp tranh cử mà còn đánh giá liệu cách điều hành hiện tại có đáp ứng các nhu cầu thiết thân hay không. Một Quốc hội ủng hộ Nhà Trắng có thể tạo điều kiện cho các chính sách được triển khai; một Quốc hội do phe đối lập kiểm soát có thể yêu cầu giải trình và sửa đổi.
Bầu cử giữa nhiệm kỳ thường được xem là thước đo mức độ ủng hộ dành cho đảng cầm quyền sau hai năm điều hành. Điều đó khiến kết quả mang ý nghĩa vượt quá phép tính ghế: thắng lợi của Cộng hòa sẽ củng cố lập luận rằng cử tri muốn chính quyền tiếp tục đường hướng hiện tại; bước tiến của Dân chủ sẽ là tín hiệu phản đối hoặc đòi hỏi điều chỉnh. Kinh tế có thể trở thành lăng kính đặc biệt quan trọng, bởi cử tri cảm nhận chính sách qua chi phí sinh hoạt và cơ hội việc làm. Do vậy, kết quả ngày 3/11 vừa định hình quyền lực lập pháp, vừa cho biết công chúng đang chấp nhận đến đâu chương trình của tổng thống.
Kết quả sẽ quyết định nhịp độ hai năm cuối
Cuộc đua Quốc hội đặt ra hai viễn cảnh rõ rệt: Cộng hòa giữ đa số để tiếp sức cho Nhà Trắng, hoặc Dân chủ giành một hay cả hai viện để tăng sức kiểm soát. Trong cả hai trường hợp, bầu cử đều buộc chính quyền phải tính đến phản ứng của cử tri và giới hạn quyền lực do Quốc hội đặt ra. Các vấn đề về nhập cư, kinh tế và ngân sách sẽ là nơi tác động của kết quả bộc lộ rõ nhất, bởi chúng gắn trực tiếp với quyền làm luật và giám sát của cơ quan lập pháp. Đây không phải cuộc bỏ phiếu thay tổng thống, nhưng có thể thay đổi đáng kể khả năng hành động của ông.
Kết luận quan trọng nhất là cán cân quyền lực sau ngày bầu cử sẽ quyết định Trump có thể theo đuổi chương trình của mình với sự hậu thuẫn của Quốc hội hay phải thương lượng dưới áp lực giám sát. Với thế đa số hiện rất sít sao và số ghế cần để đảo chiều không lớn, mỗi cuộc đua cạnh tranh đều có thể góp phần định hình hai năm cuối nhiệm kỳ. Cử tri cũng sẽ gửi một thông điệp về cách chính quyền đã điều hành đất nước. Vì thế, kết quả không chỉ trả lời đảng nào nắm Quốc hội Mỹ, mà còn cho thấy người dân muốn Nhà Trắng tiếp tục tiến tới hay bị buộc phải đổi hướng.
