Lợi thế sản lượng không còn đủ
Cà phê Robusta là dòng cà phê có vai trò lớn trong sản xuất và xuất khẩu của Việt Nam, đồng thời cung cấp nguyên liệu quan trọng cho các nhà chế biến trên thế giới. Nhưng vị thế ấy sẽ khó bền nếu chỉ được đo bằng lượng hàng bán ra. Ngày 22/10, Giuseppe Lavazza, Chủ tịch tập đoàn cà phê Lavazza của Italy, cùng đoàn lãnh đạo cấp cao thăm Vĩnh Hiệp Organic Coffee Farm tại vùng đất núi lửa Hàm Rồng, Gia Lai. Chuyến đi đáng chú ý không chỉ vì sự hiện diện của một tên tuổi lâu đời, mà còn vì nó phản ánh mối quan tâm quốc tế đối với hướng nâng tầm cà phê Việt: khác biệt bằng chất lượng, chế biến sâu và giá trị xuất xứ, thay vì cạnh tranh bằng sản lượng đơn thuần. Tín hiệu này đến đúng lúc thị trường đặt yêu cầu cao hơn về chất lượng nguyên liệu, truy xuất nguồn gốc và sản xuất bền vững. Quy mô xuất khẩu vẫn quan trọng, nhưng không thể thay thế năng lực tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn.
Tăng lượng chưa đồng nghĩa tăng giá trị
Theo số liệu VICOFA, niên vụ 2025–2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,8 triệu tấn cà phê, với kim ngạch khoảng 8,5 tỷ USD; khối lượng tăng 21% so với niên vụ trước nhưng giá trị chỉ tăng khoảng 1%. Khoảng cách ấy là lời nhắc rõ ràng: bán được nhiều hơn chưa chắc thu về giá trị tương xứng. Tại hội nghị tổng kết niên vụ tổ chức ngày 19/10 ở TP. Hồ Chí Minh, Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch VICOFA, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc Intimex Group, nhìn lại hành trình ngành đi qua những chu kỳ thị trường khó khăn để khẳng định vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Bài học không phải là từ bỏ lợi thế sản lượng, mà là tránh để lợi thế ấy trở thành điểm tựa duy nhất. Giá cà phê biến động có thể cải thiện thu nhập người trồng, nhưng đồng thời gây áp lực lên giá nguyên liệu, vốn lưu động và khả năng đáp ứng đơn hàng của doanh nghiệp. Vì thế, giá trị bền vững phải đến từ cơ cấu sản phẩm tốt hơn, không chỉ từ một mùa xuất khẩu thuận lợi.
Chế biến sâu phải bắt đầu từ vùng trồng
Muốn nâng giá trị, doanh nghiệp cần kiểm soát cả hành trình từ nông trại đến thành phẩm. Vĩnh Hiệp đang đầu tư vùng trồng, phát triển chế biến sâu và khai thác đặc trưng nguyên liệu thay vì chỉ tập trung vào khả năng cung ứng. Tại Hàm Rồng, định hướng cà phê chất lượng cao gắn với quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững. Fine Robusta cho thấy sự thay đổi trong cách nhìn về hạt cà phê: không chỉ là nguyên liệu phối trộn, mà còn có thể được đánh giá qua hương vị, kỹ thuật chế biến và bản sắc vùng trồng. Đây là hướng đáng theo đuổi, nhưng không thể biến thành câu chuyện tiếp thị nếu chất lượng giữa các lô hàng thiếu ổn định. Nông hộ phải là một phần thực chất của chuỗi giá trị. Kinh nghiệm canh tác cần đi cùng quy trình rõ ràng, minh bạch và sinh kế đủ bền để người trồng có động lực đáp ứng yêu cầu mới. Chế biến cà phê sâu chỉ tạo giá trị lâu dài khi chất lượng được xây từ gốc.
Giữ vị thế bằng chất lượng và nguồn cung
Robusta Việt Nam có vai trò ngày càng rõ trong chuỗi cung ứng toàn cầu, nhất là với các nhà sản xuất cà phê hòa tan. Để giữ vai trò ấy, ngành không thể chọn giữa sản lượng và chất lượng: cần duy trì năng lực cung ứng, đồng thời nâng chuẩn nguyên liệu, đa dạng chủng loại và bảo đảm nguồn hàng ổn định. Đây cũng là điều khách hàng dài hạn cần: nguyên liệu đáp ứng yêu cầu chế biến và được giao với độ tin cậy cao. Với người trồng, chuyển đổi có ý nghĩa khi chất lượng tốt hơn đi cùng sinh kế, chứ không phải khi toàn bộ rủi ro tiêu chuẩn mới bị đẩy xuống nông hộ. Doanh nghiệp và ngành cần tiếp tục đầu tư vào truy xuất nguồn gốc, sản xuất có trách nhiệm và dữ liệu chính xác về diện tích, năng suất, sản lượng để dự báo và hoạch định tốt hơn. Chuyến thăm của Lavazza có thể mở thêm cơ hội kết nối, nhưng giá trị thật sẽ nằm ở hợp tác cụ thể và năng lực thực thi. Kết luận rất rõ: Robusta Việt Nam chỉ thoát cuộc đua sản lượng khi chất lượng được củng cố, chế biến sâu tạo thêm giá trị và nguồn cung vẫn đáng tin cậy.
