Thương vụ nhằm lấp khoảng trống phòng không
Tên lửa Patriot PAC-3 là tên lửa đánh chặn thuộc hệ thống phòng không do Mỹ cung cấp, được Ukraine sử dụng để đối phó các đợt tập kích tên lửa đạn đạo của Nga và bảo vệ những mục tiêu trọng yếu trên lãnh thổ nước này. Ngày 30/10, Bộ Ngoại giao Mỹ chấp thuận thương vụ tiềm năng bán 500 tên lửa Patriot cùng thiết bị liên quan cho Ukraine. Đây là tin có ý nghĩa thực tế trong lúc Kiev đang thiếu đạn đánh chặn: nguồn cung Patriot của Ukraine đã cạn kiệt vào đầu tháng đó. Vì vậy, quyết định không chỉ mang tính biểu tượng trong quan hệ Mỹ–Ukraine; nó nhắm vào một lỗ hổng phòng thủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ứng phó với các cuộc tấn công. Tuy vậy, phê duyệt thương vụ chưa đồng nghĩa với việc tên lửa đã được giao, và khoảng cách ấy khiến tốc độ thực hiện trở thành yếu tố quyết định.
Mỹ bán vũ khí, nhưng thời điểm bàn giao còn bỏ ngỏ
Gói được phê duyệt bao gồm 500 tên lửa PAC-3 MSE, phụ tùng và hỗ trợ hậu cần; nguồn tài trợ dự kiến đến từ các đối tác và đồng minh châu Âu. Việc Mỹ bán vũ khí theo cơ chế này cho thấy Washington có thể duy trì hỗ trợ mà không nhất thiết tự gánh toàn bộ nguồn kinh phí. Nhưng tác động trên chiến trường sẽ phụ thuộc vào khâu thực hiện: thông cáo của Bộ Ngoại giao Mỹ không nêu lịch giao hàng, cũng không cho biết linh kiện nào có thể được sản xuất tại Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelensky hoan nghênh phê duyệt, đồng thời kêu gọi bàn giao sớm và đề nghị một gói hỗ trợ mùa đông gồm 100 tên lửa đánh chặn Patriot mỗi tháng. Nhu cầu cấp bách vì thế va chạm với một thực tế khó tránh: quyết định chính trị có thể nhanh hơn chuỗi cung ứng, còn một thương vụ được thông qua chưa lập tức bổ sung đạn cho các khẩu đội phòng không.
Lavrov biến quyết định thành vấn đề đàm phán
Bên lề hội nghị G20 ngày 30/10, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov phàn nàn về việc Mỹ phê duyệt bán tên lửa Patriot cho Ukraine, đặt thương vụ vào bức tranh rộng hơn về trừng phạt và viện trợ quân sự của Washington cho Kiev. Ông nói lập trường của Moskva không thay đổi và Nga không thể chấp nhận Ukraine trở thành mối đe dọa quân sự đối với các lợi ích an ninh mà nước này cho là hợp pháp. Lavrov cũng chỉ trích những tuyên bố của Zelensky về việc tiếp tục tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga, cho rằng chúng không giúp ích cho công tác chuẩn bị vòng đàm phán mới. Lời phàn nàn phản ánh cách Nga gắn hỗ trợ quân sự của Mỹ với điều kiện chính trị cho đàm phán. Tuy nhiên, việc Moskva xem vũ khí là trở ngại không làm mất đi lý do Kiev cần phòng thủ trước các cuộc tập kích; hai lập luận đang cùng tồn tại, chứ không thay thế nhau.
Cửa đàm phán mở, nhưng tín hiệu vẫn trái chiều
Cả Ukraine và Nga đều tuyên bố sẵn sàng tham gia vòng đàm phán ba bên tiếp theo cùng Mỹ, lần đầu kể từ đầu năm. Zelensky kỳ vọng cuộc gặp diễn ra tại Abu Dhabi từ ngày 6 đến 10/11 và muốn châu Âu tham gia thảo luận. Đây là cơ hội ngoại giao đáng chú ý, nhưng chưa phải dấu hiệu cho thấy bất đồng đã được thu hẹp: Lavrov vẫn nhấn mạnh các vấn đề cốt lõi giữa Moskva và Washington chưa được giải quyết, trong khi Kiev tiếp tục cần vũ khí để bảo vệ không phận. Bởi vậy, không nên xem thương vụ Patriot như bằng chứng rằng đàm phán hòa bình đã thất bại, cũng không nên kỳ vọng đối thoại sẽ tự động làm giảm nhu cầu phòng thủ. Kết luận thực tế hơn là hỗ trợ quân sự và thương lượng sẽ tiếp diễn song song, với mỗi bên dùng hành động của đối phương để củng cố lập trường. Cơ hội tiến triển phụ thuộc vào việc các bên có thể tách nhu cầu an ninh khỏi những điều kiện khiến đối thoại bế tắc hay không.
