Bằng chứng phải đứng trước lời hứa về sức khỏe
Tính thực chứng y tế là nguyên tắc yêu cầu mọi kết luận về hiệu quả của hoạt chất hay sản phẩm phải dựa trên dữ liệu định lượng, thử nghiệm lâm sàng minh bạch và kết quả có thể được kiểm chứng độc lập. Đây là ranh giới cần thiết giữa y học bằng chứng và những lời quảng cáo nghe có vẻ thuyết phục nhưng thiếu căn cứ. Tiến sĩ Lê Ngọc An, sinh năm 1990, quê Thanh Hóa, hiện là giảng viên Trường Đại học Y Dược, Đại học Quốc gia Hà Nội, theo đuổi nguyên tắc ấy trong giảng dạy và nghiên cứu. Công tác tại Bộ môn Dược liệu và Dược học cổ truyền, ông kiên trì phân tích bản chất khoa học của từng hoạt chất thay vì chấp nhận các tuyên bố tiếp thị như kết luận y khoa. Với một nhà khoa học Việt Nam, lên tiếng thận trọng có thể kém hào nhoáng hơn việc lặp lại lời hứa hấp dẫn; nhưng sức khỏe cộng đồng đòi hỏi chính sự thận trọng đó.
Trở về thay vì theo đuổi con đường dễ dàng hơn
Lựa chọn nghề nghiệp của An khiến lập trường khoa học ấy có thêm chiều sâu. Ông học tập và nghiên cứu chuyên sâu tại châu Âu trong 12 năm, tốt nghiệp Đại học Dược tại Nga rồi nhận bằng Tiến sĩ Dược học tại Đại học Zurich, Thụy Sĩ. Sau khi hoàn tất đào tạo, ông có cơ hội làm việc tại các viện nghiên cứu và tập đoàn dược phẩm quốc tế, trong môi trường hiện đại. Nhưng An quyết định trở về Việt Nam vì mong muốn đóng góp cho nền y học trong nước. Ông giảng dạy, truyền đạt phương pháp nghiên cứu nghiêm ngặt và tư duy thực chứng cho sinh viên, dược sĩ trẻ. Trở về không tự động giải quyết được những vấn đề của thị trường sức khỏe; giá trị nằm ở việc đem tri thức đến nơi người dân cần được giúp phân biệt dữ liệu với lời đồn. Đó là lựa chọn phụng sự, nhưng cũng là cách xây dựng niềm tin bằng chuẩn mực chuyên môn.
Đừng nhầm thực phẩm bổ sung với phép màu điều trị
An cảnh báo nguy cơ thương mại hóa y tế quá đà: nhiều sản phẩm bị gắn mác “thần dược” chống lão hóa, khiến người tiêu dùng dễ tin rằng thực phẩm bổ sung có thể thay thế điều trị. Ông cũng nhận thấy người dân phải đối mặt với “ma trận” thông tin sai lệch và sản phẩm trôi nổi được thổi phồng công dụng. Đặc biệt với các hoạt chất như NMN hay chất chống oxy hóa, lời quảng bá không thể thay cho bằng chứng về độ tinh khiết, khả năng hấp thu, độ an toàn và hiệu quả trên người. Khi cân nhắc sản phẩm, người mua nên chú ý nguồn gốc nguyên liệu, tiêu chuẩn chất lượng và dữ liệu nghiên cứu minh bạch. Thực phẩm bổ sung quảng cáo hấp dẫn vẫn chỉ nên được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ khi có căn cứ, không phải phép màu chữa bệnh. Lập trường của An nhắc rằng tính thực chứng y tế không phải chuyện riêng của giới chuyên môn: đó là điều kiện để mỗi người lựa chọn chăm sóc sức khỏe tỉnh táo hơn.
