Từ cảm giác hiểu bài đến câu hỏi về năng lực thật
“Ảo tưởng năng lực” trong học tập là khoảng cách giữa cảm giác đã nắm chắc kiến thức với khả năng thực sự vận dụng khi gặp bài thi hoặc yêu cầu mới. Nhận ra khoảng cách ấy, ba học sinh lớp 11A1 Trường THPT Hạ Hòa đã phát triển ILLUSION OF COMPETENCE DETECTOR, công cụ nhằm giúp người học nhận diện lỗ hổng kiến thức thay vì chỉ nhận điểm số hay lời giải. Đây là hướng tiếp cận đáng chú ý: tự đánh giá sai có thể khiến người học ôn tập chủ quan, còn phản hồi đúng vào phần chưa vững giúp họ biết nên tập trung vào đâu. Đội gồm Đinh Việt Anh, đội trưởng, Hán Linh Linh và Nguyễn Minh Tuấn; thầy Lê Huy, giáo viên Toán kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ STEM, hướng dẫn dự án. Nhóm học sinh sáng tạo AI này bắt đầu từ một vấn đề quen thuộc trong lớp học, chứ không phải từ công nghệ chỉ để gây ấn tượng.
Xây công cụ từ dữ liệu tiếng Anh có tổ chức
Nhóm chọn từ vựng tiếng Anh làm phạm vi thử nghiệm, sắp xếp nội dung theo từng trường nghĩa và lộ trình từ B2 đến C1. Các thành viên lựa chọn, biên tập, kiểm chứng dữ liệu, rồi dùng ChatGPT, Gemini AI và Claude AI hỗ trợ chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng cơ sở tri thức và mã nguồn. Dữ liệu được chuyển sang định dạng JSON để tổ chức, lưu trữ và xử lý. Phần mềm dùng Python và FastAPI ở phía máy chủ, cơ sở dữ liệu PostgreSQL, đồng thời được triển khai trực tuyến trên Render.com. Giao diện game hóa đưa hoạt động luyện tập vào các cấp độ, thay vì biến công cụ thành một bảng chấm điểm khô khan. Cách làm có điểm mạnh rõ rệt: nhóm đặt trọng tâm vào chất lượng dữ liệu và mục tiêu học tập. Nhưng phát hiện ảo tưởng AI ở đây không có nghĩa là kiểm tra AI nào “nói quá” về năng lực; dự án nhắm tới việc giúp người học nhìn rõ mức độ hiểu bài của chính mình.
Nhóm tổ chức dữ liệu thành các phần độc lập để có thể bổ sung nội dung, đồng thời hướng tới mở rộng công cụ từ từ vựng tiếng Anh sang môn học và lĩnh vực khác. Đây là lựa chọn thực tế cho một dự án học sinh: làm hẹp trước để có sản phẩm cụ thể, rồi mới tính chuyện mở rộng.
Giải Nhất khu vực là bước đệm, không phải lời khẳng định cuối
Theo thông báo ngày 22/10/2026, đội Trường THPT Hạ Hòa giành giải Nhất bảng B, khối THPT, khu vực miền Bắc tại Cuộc thi Sáng tạo trẻ Quốc gia trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo năm 2026 và được chọn vào chung kết toàn quốc. Thành tích ấy cho thấy dự án đủ sức thuyết phục ở vòng khu vực, nhưng bản thân giải thưởng chưa thay thế được câu hỏi quan trọng hơn: công cụ có giúp người học nhận ra lỗ hổng một cách nhất quán hay không? Nguồn thông tin hiện có mô tả quy trình chọn, biên tập và kiểm chứng dữ liệu, nhưng không nêu số liệu kiểm thử hay cách đo độ chính xác. Vì vậy, giá trị cần chờ được chứng minh qua thử nghiệm rõ ràng, không nên suy ra chỉ từ thứ hạng. Yêu cầu cuộc thi về minh chứng kiểm thử và kê khai trung thực công cụ, dữ liệu, mã nguồn cũng nhấn mạnh rằng sản phẩm AI cần minh bạch cả quá trình tạo dựng lẫn đánh giá.
Vòng chung kết dự kiến diễn ra từ ngày 20 đến 22/11/2026 tại Hà Nội. Các đội sẽ cải tiến sản phẩm, trình diễn, thuyết trình và phản biện trước hội đồng giám khảo. Với nhóm Hạ Hòa, đây là dịp để làm rõ cách công cụ xác định phần kiến thức chưa vững, chứng minh kết quả bằng kiểm thử và giải thích giới hạn của sản phẩm. Đó cũng là bước tiếp theo cần thiết nếu dự án muốn vượt khỏi phạm vi một ý tưởng giàu tiềm năng.
Giá trị lớn nhất là dạy người học nghi ngờ đúng lúc
Điểm đáng nhớ của dự án không chỉ là việc ba học sinh giành giải Nhất, mà là cách các em đặt câu hỏi về một thói quen phổ biến: tưởng mình đã hiểu vì bài giảng nghe có vẻ quen thuộc. Công cụ hướng tới giúp người học nhận ra phần kiến thức chưa chắc để điều chỉnh cách ôn tập, thay vì chỉ nhận đáp án sau khi làm sai. Đó là một mục tiêu thiết thực, bởi tự học hiệu quả cần phản hồi khiến người học biết mình chưa biết gì. Thành công ở vòng khu vực đưa dự án đến sân chơi lớn hơn; còn độ tin cậy sẽ phụ thuộc vào việc nhóm trình diễn, kiểm thử và tiếp nhận phản biện ra sao. Nếu làm rõ được những điều ấy ở chung kết, ILLUSION OF COMPETENCE DETECTOR có thể trở thành ví dụ thuyết phục về cách học sinh dùng AI để giải quyết vấn đề gần gũi, bắt đầu từ chính trải nghiệm của mình.
