Quy mô xuống cấp đòi hỏi hành động khẩn cấp
Trường học xuống cấp là tình trạng công trình phục vụ dạy và học bị hư hỏng, mất an toàn hoặc không còn đáp ứng công năng, khiến học sinh và giáo viên đối mặt với rủi ro ngay trong giờ học. Kết quả kiểm tra, khảo sát trong tháng 9 và đầu tháng 10/2026 cho thấy Thanh Hóa có hơn 100 trường có công trình xuống cấp, cần ưu tiên sửa chữa hoặc xây mới.
Trong danh sách này, 70 công trình thuộc diện ưu tiên mức độ 1 và 34 thuộc mức độ 2; tổng kinh phí dự kiến sửa chữa, xây dựng vượt 2.000 tỷ đồng. Con số ấy cho thấy đây không còn là vài sự cố riêng lẻ có thể xử lý bằng những lần vá víu. Ngành giáo dục và chính quyền địa phương đang triển khai giải pháp khẩn cấp, nhưng quy mô nhu cầu đặt ra bài toán phân bổ vốn theo mức độ nguy hiểm, thay vì dàn đều nguồn lực.
Ưu tiên trước hết phải là nơi có nguy cơ trực tiếp với an toàn học sinh: công trình không thể sử dụng cần được phong tỏa, còn lớp học phải có phương án thay thế. Việc khảo sát tiếp tục và bố trí vốn cho các hạng mục cấp bách cần được thực hiện đồng thời, không chờ đến khi sự cố xảy ra mới hành động.
Tân Sơn: kính vỡ, trần bay, lớp học thành nơi bất an
Ở điểm trường Tân Sơn thuộc Trường Tiểu học số 2 Nam Ba Đồn, những hư hỏng hiện rõ trong từng phòng học. Điểm trường miền núi này cách trường chính khoảng 20 km, có 5 lớp với 89 học sinh và 5 giáo viên; dãy nhà đầu tiên được xây năm 2004, dãy tiếp theo xây năm 2012. Sau hơn 20 năm sử dụng, nhiều hạng mục đã hư hỏng dù từng được sửa chữa nhiều lần.
Tại dãy cũ, cửa kính vỡ khiến gió lùa vào lớp; hệ thống điện và bàn ghế cũng đã cũ. Ở dãy còn lại, gió thổi bay các tấm trần, để lộ mái tôn; mùa mưa, lớp học bị dột. Đây không phải khuyết điểm thẩm mỹ: kính vỡ, mái hỏng và trần có nguy cơ rơi xuống biến mỗi buổi học thành một rủi ro có thể dự báo.
Giáo viên và học sinh phải vừa học vừa lo trần nhà có thể rơi; nhà vệ sinh tại điểm trường cũng hư hỏng. Nhà trường đề nghị xây mới dãy 6 phòng học tại Tân Sơn để bổ sung chỗ dạy và học. Trong lúc chờ đầu tư, cần khoanh vùng khu vực nguy hiểm và bố trí không gian học an toàn, thay vì xem những lần sửa chữa tạm là lời giải lâu dài.
Nga Thắng: nhiều cơ sở, nhiều mức độ thiếu an toàn
Tại xã Nga Thắng, cơ sở vật chất giữa các trường và phân hiệu chưa đồng đều. Trường THCS Nga Thắng được thành lập ngày 21/8/2026 sau khi sáp nhập 5 trường, gồm trường chính và 4 phân hiệu với 40 lớp. Một số cơ sở có phòng học, phòng chức năng và công trình phụ trợ tương đối hoàn chỉnh, trong khi trường chính cùng phân hiệu 2 và 4 còn hạng mục xuống cấp, thiếu phòng bộ môn.
Sau hai đợt mưa đầu năm học 2026-2027, phòng học tại phân hiệu 4 bị thấm dột; nhà trường phải báo cáo chính quyền, cho học sinh nghỉ và lên kế hoạch dạy bù khi bảo đảm an toàn. Ở trường chính, dãy nhà xây năm 2000 có 12 phòng, mỗi phòng rộng 40 m², đã thấm dột và xuống cấp. Các phòng chức năng đặt trong dãy nhà xây từ năm 1986 cũng bị bong tróc, ảnh hưởng việc sử dụng và bảo quản thiết bị.
Tình trạng tương tự kéo dài ở bậc tiểu học: nhiều dãy nhà xây trong các năm 1994, 1998 và 2000 đã qua 26–32 năm sử dụng. Tường, trần nứt và ngấm nước; nền, lan can, cầu thang, hệ thống điện có hư hỏng, còn phòng âm nhạc và mỹ thuật phải dùng chung. Khi điều kiện giữa các điểm trường chênh lệch như vậy, phương án dạy học sau sáp nhập không thể chỉ dựa vào việc xoay xở phòng ốc.
Sửa chữa trước mắt phải nối với đầu tư bền vững
Sửa chữa trường học cấp bách cần bắt đầu bằng việc kiểm định công trình, xử lý ngay mái dột, hệ thống điện, kính vỡ và trần có nguy cơ rơi; khu vực không còn an toàn phải được phong tỏa, học sinh được chuyển sang không gian phù hợp. Đây là lớp bảo vệ cần có trong khi chờ nguồn vốn, không phải lý do để trì hoãn quyết định xây mới đối với công trình đã hết khả năng sử dụng.
Ở Nga Thắng, nhà trường đang tận dụng, bố trí lại phòng hiện có và sửa thiết bị để duy trì dạy học; địa phương cũng tu sửa sân, rãnh thoát nước và công trình vệ sinh tại trường chính. Nhưng với các dãy nhà lâu năm, trường đề xuất xây mới khối phòng học, bổ sung phòng bộ môn và cải tạo những hạng mục còn sử dụng được. Cách làm này hợp lý hơn việc liên tục vá lỗi mà không khắc phục nguyên nhân.
Tỉnh đang tiếp tục khảo sát mức độ xuống cấp và ưu tiên nguồn vốn cho các công trình cấp bách. Nhiệm vụ trước mắt là ngăn rủi ro; mục tiêu dài hạn phải là trường lớp an toàn, đủ công năng và đồng đều hơn giữa các cơ sở. Khi điểm trường hư hỏng vẫn được sử dụng mà chưa có phương án thay thế rõ ràng, môi trường dạy học chưa thể gọi là an toàn. Vì vậy, tiến độ sửa chữa cần được theo dõi cùng kế hoạch đầu tư lâu dài, để bảo vệ học sinh trước khi sự cố biến thành tai nạn.
