Học thêm có ích khi đúng nhu cầu
Dạy thêm là hoạt động hỗ trợ học tập ngoài chương trình chính khóa, có thể giúp học sinh củng cố kiến thức, bồi dưỡng năng lực hoặc chuẩn bị cho kỳ thi khi phù hợp với nhu cầu và lựa chọn của các em. Vì thế, câu hỏi không nên chỉ là có học thêm hay không, mà là hoạt động ấy phục vụ ai và có khiến học sinh quá tải hay không. Nhu cầu học tập không đồng nhất: có em cần ôn lại phần kiến thức chưa vững, có em muốn theo đuổi môn học yêu thích, còn học sinh cuối cấp có thể cần ôn thi. Một trường THCS tổ chức bồi dưỡng học sinh giỏi cho học sinh được tuyển chọn và ôn thi chuyển cấp cho học sinh lớp 9 tự nguyện đăng ký, cho thấy hỗ trợ có thể được thiết kế theo mục tiêu cụ thể. Cách làm này đáng khuyến khích hơn việc mặc định mọi học sinh đều phải học thêm. Khi nhu cầu thật sự là điểm xuất phát, việc học có cơ hội đem lại giá trị thay vì trở thành một lịch trình áp đặt.
Tự nguyện phải là lựa chọn thực chất
Ghi tên hoạt động là “tự nguyện” chưa đủ để bảo đảm học sinh và phụ huynh không chịu sức ép. Nếu thông tin về mục tiêu, lịch học, cách tổ chức và kinh phí không rõ ràng, gia đình có thể cảm thấy khó từ chối; học sinh cũng dễ hiểu rằng phải tham gia để không bị tụt lại. Đó là lúc hỗ trợ học tập biến thành áp lực học sinh. Quyết định số 56/2026/QĐ-UBND, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, phân định trách nhiệm quản lý giữa ngành giáo dục, chính quyền cấp xã và cơ sở giáo dục, đồng thời quy định việc tổ chức, quản lý kinh phí, kiểm tra và xử lý vi phạm. Quy định chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng sự công khai: học sinh và gia đình cần biết hoạt động nào được tổ chức, vì sao phù hợp, có thể lựa chọn ra sao. Trường học cũng cần lắng nghe phản hồi để điều chỉnh, thay vì coi số lượng người tham gia là thước đo thành công.
Ở một trường THCS, các câu lạc bộ học thuật, STEM, năng lực số, tiếng Anh và kỹ năng sống được tổ chức theo năng lực, sở thích và nhu cầu đăng ký; trường khẳng định không để hoạt động giáo dục tạo áp lực cho học sinh và phụ huynh. Đây nên là nguyên tắc rộng hơn cho mọi hình thức hỗ trợ: học sinh cần được quyền lựa chọn có ý nghĩa, còn phụ huynh phải được cung cấp thông tin đầy đủ.
Quản lý chặt, bảo vệ học sinh nhỏ tuổi
Quản lý dạy thêm không thể chỉ dừng ở văn bản hay cam kết đầu năm. Các trường cần rà soát việc thực hiện quy định, tăng cường kiểm tra nội bộ và phân công người trực tiếp theo dõi hoạt động, nhất là khi quy mô trường thay đổi sau sáp nhập. Chính quyền cấp xã cũng có trách nhiệm nắm tình hình, tiếp nhận phản ánh và phối hợp kiểm tra; một địa phương đã thành lập đoàn kiểm tra, lập đường dây nóng để kịp thời chấn chỉnh vi phạm. Những cơ chế này cần giúp gia đình phản ánh thuận tiện và được xử lý, không chỉ tồn tại trên giấy. Riêng học thêm tiểu học, Sở Giáo dục và Đào tạo nghiêm cấm dạy thêm, học thêm dưới mọi hình thức, ngoại trừ bồi dưỡng nghệ thuật, thể dục thể thao và rèn luyện kỹ năng sống theo quy định. Với học sinh nhỏ tuổi, việc bảo đảm giờ học chính khóa có chất lượng và thời gian nghỉ ngơi phù hợp phải được đặt lên trước việc kéo dài ngày học.
An toàn học sinh cũng là một phần của chất lượng giáo dục, không phải nhiệm vụ tách rời. Nhà trường cần kiểm tra cơ sở vật chất, phòng cháy chữa cháy, an toàn giao thông, vệ sinh thực phẩm và nguy cơ tai nạn; đồng thời phối hợp với gia đình quản lý trẻ sau giờ tan học, hướng dẫn hạn chế lạm dụng điện thoại và phòng tránh đuối nước. Ngành giáo dục đặt mục tiêu trong năm học 2026–2027 phấn đấu để 100% học sinh tiểu học được học bơi và có chứng nhận hoàn thành khóa học. Đây là lời nhắc rằng chăm lo cho học sinh không chỉ là dạy thêm kiến thức, mà còn phải bảo vệ sức khỏe và sự an toàn của các em.
Chất lượng chính khóa mới là nền tảng
Không nên dùng lớp học thêm để bù cho những hạn chế có thể khắc phục ngay trong giờ học chính khóa. Khi bài giảng phù hợp lứa tuổi, giáo viên kịp thời nhận ra chỗ học sinh chưa hiểu và nhà trường có kênh hỗ trợ rõ ràng, nhu cầu học thêm sẽ được xác định đúng hơn. Ngược lại, nếu gia đình thấy phải đăng ký mới yên tâm, sự lựa chọn khó còn tự nguyện. Bối cảnh ngành giáo dục hướng tới giảm áp lực học tập, tăng kỷ cương và đổi mới quản trị khiến việc kiểm soát dạy thêm cần được nhìn như cách bảo vệ quyền học tập và quyền lựa chọn của học sinh, chứ không chỉ là xử lý vi phạm. Nhà trường cần nâng chất lượng giờ chính khóa, công khai kế hoạch và lắng nghe phản hồi; giáo viên phải thực hiện đúng trách nhiệm; chính quyền cần giám sát và xử lý phản ánh. Khi các bên cùng làm, dạy thêm mới có thể đáp ứng nhu cầu mà không biến thành gánh nặng.
Kết luận, học thêm không nên bị xem là mục tiêu tự thân hay thước đo sự chăm chỉ. Hoạt động này chỉ đáng duy trì khi có mục đích rõ ràng, phù hợp với người học, tuân thủ quy định và không gây quá tải. Đặc biệt với học sinh tiểu học, ưu tiên phải là môi trường an toàn, giờ học chính khóa hiệu quả và sự phát triển phù hợp lứa tuổi. Quản lý minh bạch cùng quyền lựa chọn thực chất là cách để hỗ trợ học tập mà vẫn bảo vệ tuổi thơ.
