Từ nơi học tập đến mái nhà thứ hai
Trường nội trú là môi trường kết hợp học tập, ăn ở và sinh hoạt tập thể, giúp học sinh xa nhà tiếp cận việc học ổn định hơn đồng thời rèn kỹ năng tự lập và hòa nhập. Giá trị ấy hiện rõ ở Lâm Đồng, nơi điều kiện học tập và sinh hoạt của học sinh dân tộc thiểu số đang được cải thiện. Gần hai tháng sau khai giảng năm học 2026–2027, Mang Ngọc Nhi, học sinh lớp 10 người Chơ Ro ở xã Suối Kiết, đã dần quen với căn phòng ký túc xá từng xa lạ. Với học sinh mới rời gia đình, sự thay đổi không chỉ là có chỗ ở sạch sẽ, mà còn là cơ hội bước vào một nhịp sống có bạn bè, thầy cô và giờ giấc rõ ràng. Theo ông Huỳnh Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú tỉnh Lâm Đồng, khu vực phía Đông, trường có 27 lớp với 952 học sinh thuộc gần 14 dân tộc thiểu số.
Điều kiện tốt hơn tạo nền tảng hòa nhập
Cơ sở vật chất không tự động giải quyết mọi khó khăn, nhưng nó quyết định liệu học sinh có thể yên tâm học và sống xa nhà hay không. Tại trường nội trú ở phía Đông Lâm Đồng, bốn khu ký túc xá gồm 150 phòng có sức chứa khoảng 1.000 học sinh; nhà ăn được sửa chữa, đáp ứng khoảng 1.000 chỗ. Những điều kiện ấy góp phần làm vơi nỗi lo của phụ huynh và tạo nơi ở ổn định cho các em đến từ nhiều địa phương. Nguyễn Thị Thúy Nhiên, học sinh người Raglai ở xã Phan Sơn, kể rằng ban đầu em bỡ ngỡ vì trường mới, bạn mới; sau gần hai tháng cùng ăn, cùng ở và học tập, em đã hòa nhập với bạn cùng phòng. Đây là hiệu quả thiết thực của giáo dục hòa nhập trong đời sống hằng ngày: khác biệt về quê quán, dân tộc hay mức độ tự tin không ngăn các em cùng học, chia sẻ không gian và hình thành tình bạn.
Sự chăm sóc phải đi cùng nề nếp
Một ký túc xá khang trang chỉ là điểm khởi đầu; để học sinh thực sự hòa nhập, nhà trường phải theo sát cả việc học lẫn những va vấp trong sinh hoạt. Ở Lâm Đồng, giáo viên chủ nhiệm và các bộ phận của trường tiếp tục hỗ trợ, đặc biệt với học sinh lớp 10 đang thích nghi môi trường mới. Nếp sống chung giúp các em tự sắp xếp quần áo, giữ gìn đồ dùng, tuân thủ giờ giấc và chia sẻ công việc. Chu Tiến Trọng Tú, học sinh lớp 12 người Nùng, cho biết cuộc sống tập thể giúp học sinh rèn kỹ năng làm việc nhóm và tự chăm sóc bản thân. Sự chăm lo vì thế không nên dừng ở việc quản lý giờ ăn, giờ ngủ; điều quan trọng là nhận ra em nào cần được hướng dẫn thêm, em nào đang khó hòa đồng. Khi người lớn kiên trì đồng hành, tính tự lập không còn là yêu cầu áp đặt mà trở thành kỹ năng được hình thành từng ngày.
Với trẻ vùng biên, nội trú giúp giữ nhịp học
Vai trò của trường nội trú càng rõ với học sinh vùng biên có hoàn cảnh khó khăn hoặc sống xa cha mẹ. Nguyễn Thanh Phú Điền, học sinh lớp 1E, cùng bốn anh chị em sống với ông bà vì cha mẹ đi làm ăn xa; cả năm em được tạo điều kiện học nội trú. Ban đầu, Điền còn bỡ ngỡ với nếp sinh hoạt tập thể, khả năng tiếp thu bài chậm nên cần giáo viên hướng dẫn thêm. Cô chủ nhiệm kiên trì kèm bài, động viên em và chỉ dẫn những việc thường ngày; các anh chị học cùng trường cũng giúp em vơi cảm giác xa nhà. Tại Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Khánh An, hiện có 96 học sinh nội trú được hỗ trợ tiền ăn và sinh hoạt phí theo quy định. Hỗ trợ đúng lúc giúp giảm gánh nặng cho gia đình và tiếp sức để các em duy trì việc học, hạn chế nguy cơ phải nghỉ học vì mưu sinh.
Đầu tư cơ sở vật chất cần được nối dài bằng chăm sóc
Mô hình nội trú chỉ phát huy trọn vẹn khi có đủ cả nơi học, nơi ở và sự quan tâm đều đặn. Sau hơn một tháng vận hành, Trường Phổ thông Nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Yên Khương đang dần thành mái nhà thứ hai cho học sinh vùng biên, giúp các em bám trường, bám lớp thay vì phải vượt đường xa gian khó để tìm con chữ. Trường Khánh An có cơ sở vật chất cơ bản đáp ứng yêu cầu dạy và học, nhưng trong năm đầu triển khai mô hình nội trú, nhà trường vẫn phải từng bước hoàn thiện nề nếp quản lý, sinh hoạt tập thể, chăm sóc học sinh và phối hợp với gia đình, địa phương. Đó là phần việc không thể thay bằng công trình mới: trẻ xa cha mẹ cần được lắng nghe, hướng dẫn và hỗ trợ học tập phù hợp. Khi nhà trường duy trì sự đồng hành ấy, nội trú không chỉ giữ các em ở lại lớp mà còn giúp các em tự tin hơn trên con đường trưởng thành.
