Đề xuất cốt lõi: tuyển sinh không qua sàng lọc
Tuyển sinh đầu cấp là việc tiếp nhận học sinh vào lớp 1 và lớp 6 theo quy định, không nên biến thành một vòng thi để sàng lọc trẻ trước khi các em bắt đầu bậc học mới. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố lấy ý kiến về dự thảo quy chế tiếp nhận học sinh đầu cấp, trong đó đề xuất không kiểm tra, đánh giá, phân loại hay tuyển chọn học sinh dưới bất kỳ hình thức nào làm căn cứ tuyển sinh lớp 1. Đây là thay đổi đáng chú ý vì nó nhắm vào chính cách tuyển chọn, thay vì chỉ đổi tên hoặc hình thức bài kiểm tra. Tuy nhiên, phụ huynh cần phân biệt rõ: đây là nội dung đang được đề xuất để lấy ý kiến, chưa phải quy định chính thức đã ban hành. Vì vậy, chưa nên xem dự thảo tuyển sinh là chỉ dẫn cuối cùng cho kỳ tuyển sinh sắp tới.
Vì sao đề xuất bỏ kiểm tra đầu cấp?
Lý do khiến đề xuất này đáng quan tâm nằm ở khoảng cách giữa chủ trương và thực tế. Theo thông tin về dự thảo, dù Bộ đã cấm thi đầu vào lớp 1, nhiều cơ sở giáo dục trong nhiều năm vẫn tổ chức kiểm tra hoặc đánh giá để làm căn cứ nhận học sinh. Khi cách làm ấy tồn tại, trẻ có thể phải chịu áp lực chuẩn bị và phụ huynh dễ hiểu rằng muốn vào trường mong muốn thì con cần được luyện trước. Bỏ kiểm tra đầu cấp vì thế có ý nghĩa nếu quy định mới làm rõ giới hạn áp dụng và được thực hiện nhất quán, thay vì chỉ đưa ra thêm một tuyên bố chung. Với tuyển sinh lớp 1, nguyên tắc không sàng lọc giúp đặt trọng tâm vào quyền được đi học đúng độ tuổi, thay vì năng lực thể hiện trong một buổi kiểm tra.
Tiếp nhận theo địa bàn, không phải tuyển chọn bằng bài thi
Theo nội dung dự thảo được công bố, trẻ đến tuổi vào lớp 1 theo Luật Giáo dục và cư trú trong địa bàn, hoặc thuộc diện tuyển sinh do cơ quan có thẩm quyền quyết định, sẽ được tiếp nhận theo địa phương. Cơ sở giáo dục dự kiến căn cứ khu vực tuyển sinh trong kế hoạch của địa phương, sử dụng thông tin trong hồ sơ trẻ do trường mầm non bàn giao và phối hợp vận động trẻ đến trường. Cách tiếp cận này chuyển trọng tâm từ việc xếp hạng trẻ sang tổ chức tiếp nhận theo kế hoạch và dữ liệu sẵn có. Dù vậy, nội dung được dẫn cụ thể ở đây nói về lớp 1; tiêu đề nguồn thứ hai nêu cả tuyển sinh lớp 6, nhưng phần thông tin hiện có không cung cấp chi tiết về cách áp dụng với cấp học này. Không nên suy diễn rằng quy trình địa bàn của lớp 1 sẽ tự động áp dụng nguyên dạng cho lớp 6.
Điều phụ huynh cần chờ đợi
Việc Bộ công bố dự thảo để lấy ý kiến là bước đang diễn ra; các nội dung nêu trên chưa thể được xem như quy định đã chính thức có hiệu lực. Phụ huynh nên theo dõi văn bản cuối cùng và hướng dẫn tuyển sinh của địa phương, thay vì vội chuẩn bị cho một kỳ kiểm tra hoặc mặc định rằng mọi phương thức tuyển sinh đã thay đổi. Về phía cơ quan quản lý, điểm cần làm rõ là cách ngăn việc đánh giá trá hình được dùng làm tiêu chí nhận học sinh, bởi lệnh cấm chỉ có tác dụng khi trường thực thi thống nhất. Đề xuất bỏ kiểm tra, đánh giá, phân loại và tuyển chọn là hướng đi hợp lý để giảm áp lực đầu cấp; nhưng giá trị của nó sẽ phụ thuộc vào quy định chính thức và khâu triển khai. Cho đến khi dự thảo được hoàn tất, đây vẫn là đề xuất, không phải kết luận pháp lý cuối cùng.
