Phòng chống thuốc lá phải bắt đầu từ khả năng tự bảo vệ
Phòng chống thuốc lá trong trường học là việc trang bị kiến thức, kỹ năng và môi trường an toàn để học sinh nhận biết nguy cơ, từ chối thuốc lá và bảo vệ sức khỏe của mình cùng những người xung quanh. Đây không thể chỉ là một buổi nhắc nhở: học sinh cần hiểu cả tác hại thuốc lá lẫn cách đối phó với lời mời chào và áp lực bạn bè. Tại TP.HCM, Trường THPT Lê Quý Đôn tổ chức chương trình “Phòng, chống tác hại thuốc lá” với chủ đề “Đừng trở thành ‘nô lệ’ cho công nghiệp thuốc lá”. Học sinh được tìm hiểu về thuốc lá điếu, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đồng thời nhận diện chiêu trò quảng bá, nguy cơ lệ thuộc nicotine và luyện cách từ chối khi bị rủ rê. Cách tiếp cận này có giá trị vì biến kiến thức thành kỹ năng ứng dụng được trong đời sống, thay vì chỉ yêu cầu các em ghi nhớ cảnh báo.
Tác hại không dừng ở người trực tiếp hút
Thông điệp phòng ngừa cần thẳng thắn: không có loại thuốc lá nào an toàn. Khói thuốc liên quan đến bệnh hô hấp, tim mạch và nhiều loại ung thư; hút thuốc còn làm nặng bệnh hen, tăng nguy cơ bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, đồng thời có thể gây tai biến mạch máu não và tổn thương mạch máu ở chân. Với học sinh, việc nói rõ hậu quả gần gũi như răng đổi màu và hơi thở ám mùi khói cũng giúp cảnh báo trở nên cụ thể, không xa vời. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, mỗi năm có hơn 8 triệu người tử vong do thuốc lá, trong đó khoảng 1,3 triệu người không hút nhưng hít phải khói thuốc thụ động. Những con số ấy cho thấy học sinh cần hiểu rằng lựa chọn hút thuốc không chỉ ảnh hưởng bản thân mà còn tác động đến gia đình và cộng đồng. Thuốc lá điện tử cũng không nên bị xem là lựa chọn ít rủi ro hay món đồ để thử.
Giáo viên và nhân viên y tế biến thông tin thành hỗ trợ
Truyền thông hiệu quả cần người lớn đủ kiến thức để giải đáp và hỗ trợ, chứ không chỉ phổ biến khẩu hiệu. Tại khu vực Chân Mây, huyện Lăng Cô, 40 giáo viên tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông được tập huấn về tác hại thuốc lá, tư vấn cai thuốc cho học sinh và quy định pháp luật liên quan đến xây dựng trường học không khói thuốc. Hoạt động này giúp giáo viên có kỹ năng lồng ghép nội dung phòng chống thuốc lá vào giáo dục tại trường. Ở TP.HCM, Trường THCS Lý Tự Trọng tổ chức truyền thông với sự tham gia của bác sĩ, giúp học sinh nhận biết nguy cơ từ thuốc lá và thuốc lá điện tử, đồng thời tìm hiểu cách phòng tránh. Sự kết hợp giữa chuyên môn y tế và vai trò gần gũi của giáo viên là hướng đi thiết thực: học sinh có thể tiếp nhận thông tin đáng tin cậy, còn nhà trường có cơ sở để duy trì trao đổi trong sinh hoạt học đường.
Địa phương cùng xây dựng trường học không khói thuốc
Nhà trường không thể một mình xử lý sức ép xã hội và những nguy cơ ngoài cổng trường. Tại phường Bảy Hiền, Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam phối hợp với chính quyền, các đoàn thể, công an và lực lượng thanh niên của tòa án tổ chức phiên tòa giả định tuyên truyền pháp luật về thuốc lá điện tử, ma túy và chất gây nghiện cho học sinh cùng người dân. Hình thức trực quan này bổ sung góc nhìn pháp luật cho kiến thức sức khỏe, đồng thời đưa gia đình và cộng đồng vào cùng một cuộc đối thoại. Mỗi bên có vai trò riêng: cơ quan y tế giải thích nguy cơ, giáo viên nhận diện và hỗ trợ học sinh, còn địa phương mở rộng truyền thông và củng cố trách nhiệm cộng đồng. Phối hợp như vậy giúp phòng chống thuốc lá gần với đời sống hơn, thay vì chỉ dừng ở một hoạt động đơn lẻ. Mục tiêu trường học không khói thuốc chỉ bền vững khi học sinh được trang bị kiến thức, kỹ năng từ chối và sự hỗ trợ nhất quán từ người lớn.
