Gan nhiễm mỡ không chỉ liên quan đến cân nặng
Gan nhiễm mỡ là tình trạng chất béo tích tụ quá mức trong gan; bệnh có thể xuất hiện ở người thừa cân nhưng cũng gặp ở người gầy, năng vận động và ít uống rượu. Vì vậy, cân nặng ổn định hay lịch tập đều không đủ để khẳng định gan khỏe mạnh. Một trường hợp gần đây cho thấy giới hạn của cách đánh giá sức khỏe qua vẻ ngoài: bác sĩ khám cho một người đàn ông 48 tuổi trong đợt kiểm tra định kỳ, thể trạng khá tốt, thường xuyên tập luyện, không thừa cân và hiếm khi uống rượu, nhưng xét nghiệm phát hiện gan nhiễm mỡ độ 3. Phát hiện này không có nghĩa tập thể dục vô ích; nó nhắc rằng vận động chỉ là một phần của bức tranh. Nếu chỉ chăm chăm tránh rượu hoặc giữ dáng mà bỏ qua khẩu phần và đồ uống hằng ngày, nguy cơ vẫn có thể bị đánh giá thấp.
Nước ép tưởng lành mạnh vẫn có thể làm tăng rủi ro
Trong trường hợp trên, chi tiết đáng chú ý là người bệnh uống khoảng 2–3 lít nước cam mỗi ngày và gần như dùng nước ép thay hoàn toàn nước lọc. Thói quen này nghe có vẻ tốt cho sức khỏe, nhưng nước ép có thể khiến người uống nạp lượng đường lớn trong thời gian ngắn; chất xơ cũng có thể giảm đáng kể tùy cách chế biến. Bác sĩ Đoàn Dư Mạnh giải thích rằng fructose trong trái cây chủ yếu được chuyển hóa ở gan; khi tiêu thụ quá nhiều, nhất là qua nước ép, đường này có thể thúc đẩy tổng hợp chất béo, làm tăng triglyceride và khiến mỡ tích tụ trong gan. Đây là lý do một chế độ ăn tưởng lành mạnh vẫn có thể dư calo. Không nên đánh đồng nước ép với trái cây nguyên quả, hay xem thức uống này là lựa chọn uống tùy thích chỉ vì có nguồn gốc tự nhiên.
Phòng ngừa cần nhìn rộng hơn chuyện tập luyện
Thông điệp không phải là tập luyện không đủ hay phải kiêng tuyệt đối trái cây, mà là cần nhìn vào tổng lượng calo và đường tiêu thụ mỗi ngày. Bác sĩ cảnh báo gan nhiễm mỡ không chỉ xảy ra ở người uống nhiều rượu, thừa cân hoặc ít vận động; chế độ ăn dư năng lượng, trong đó có việc thường xuyên dùng đồ uống nhiều đường, cũng làm tăng nguy cơ. Để phòng ngừa gan nhiễm mỡ, nên ưu tiên nước lọc khi khát, ăn trái cây nguyên quả thay vì uống nước ép và kiểm soát khẩu phần. Quan trọng không kém, người có vóc dáng gọn gàng và thói quen tốt vẫn nên khám sức khỏe định kỳ, thay vì chờ triệu chứng mới kiểm tra. Bệnh có thể tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ và xơ gan trong một số trường hợp. Tầm soát toàn diện vì thế không dành riêng cho người thừa cân: đó là cách tránh bỏ sót nguy cơ bệnh gan mạn tính.
