Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu: Dự án 51.000 tỷ đồng định hình lại trục Tây Bắc
Cao tốc Bảo Hà – Lai Châu là dự án đường bộ cao tốc dài khoảng 119 km, kết nối từ nút giao với cao tốc Hà Nội – Lào Cai tại xã Bảo Hà (Lào Cai) đến đại lộ Lê Lợi, phường Tân Phong (Lai Châu), với tổng mức đầu tư sơ bộ gần 51.000 tỷ đồng, được xếp vào nhóm dự án quan trọng quốc gia và thuộc thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của Quốc hội.
Trọng tâm của dự án không chỉ là thêm một tuyến cao tốc Bảo Hà Lai Châu, mà là một bước tái cấu trúc hạ tầng giao thông Tây Bắc, đưa Lai Châu thoát khỏi thế “ngõ cụt” trên bản đồ cao tốc quốc gia. Tuyến chính có 4 làn xe, tốc độ thiết kế 80–100 km/h, đi qua 49,5 km địa phận Lào Cai và 69,5 km địa phận Lai Châu. Địa hình miền núi buộc dự án phải xây 59 cầu với tổng chiều dài khoảng 26 km và 6 hầm dài khoảng 11 km, nghĩa là hơn 30% chiều dài tuyến là công trình cầu, hầm. Đây là con số cho thấy mức độ phức tạp và rủi ro tiến độ, chứ không chỉ là một chi tiết kỹ thuật.
Một câu nói có thể trích dẫn là: "Sơ bộ tổng mức đầu tư dự án khoảng 50.990 tỷ đồng, từ nguồn ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương".
Lộ trình ra Quốc hội: Chạy đua với thời gian, không chỉ là thủ tục
Về hình thức, dự án 51.000 tỷ đồng này đang đi đúng quy trình; về thực chất, đây là cuộc chạy đua với thời gian và chất lượng hồ sơ. UBND tỉnh Lai Châu đã trình Hội đồng thẩm định Nhà nước Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cho đoạn Bảo Hà – Tân Phong, đồng thời hoàn tất thẩm định nội bộ, trình Thủ tướng và lấy ý kiến các bộ, ngành Trung ương. Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Lai Châu Lê Minh Ngân đã trực tiếp chủ trì cuộc họp với Đảng ủy UBND tỉnh và các địa phương để rà soát công tác chuẩn bị, cho thấy dự án được đặt ở mức ưu tiên chính trị rất cao.
Theo kế hoạch, Quốc hội dự kiến quyết định chủ trương đầu tư trong tháng 11/2026; sau đó, báo cáo nghiên cứu khả thi sẽ được phê duyệt vào quý II/2027, để kịp khởi công trong quý IV/2027 và đưa tuyến cao tốc vào khai thác trong năm 2031. Đây là khung thời gian chặt chẽ cho một dự án hạ tầng giao thông Tây Bắc có quy mô cầu, hầm lớn, đòi hỏi hồ sơ phải đủ chặt để qua được “cửa ải” Quốc hội ngay từ vòng đầu, tránh tình trạng phải bổ sung, kéo dài thêm vài kỳ họp.
Một phát biểu đáng trích dẫn là: "Đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa chiến lược, lâu dài đối với sự phát triển của địa phương".
Giải phóng mặt bằng cao tốc: Nút thắt lớn nhất nằm ở làng bản
Nếu Quốc hội là “cửa ải” về thủ tục, thì giải phóng mặt bằng cao tốc là “cửa ải” về thực thi. Đến nay, các sở, ngành và địa phương đã phối hợp rà soát hiện trạng đất đai, tài nguyên, khoáng sản và các công trình bị ảnh hưởng, chuẩn bị điều kiện cho bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng. Lai Châu cũng đang chuẩn bị nghị quyết của HĐND tỉnh về bố trí phần vốn ngân sách địa phương tham gia công tác bồi thường, trong tổng kinh phí giải phóng mặt bằng khoảng 6.373 tỷ đồng, trong đó địa phương dự kiến đóng góp 2.004 tỷ đồng.
Vấn đề không chỉ là tiền, mà là cách làm. Dự án đi qua địa hình dốc, nhiều khu dân cư dân tộc thiểu số, nơi đất đai gắn với sinh kế và văn hóa. Nếu thiếu minh bạch, thiếu thông tin, giải phóng mặt bằng dễ trở thành điểm nghẽn kéo dài, đẩy lùi mốc khởi công quý IV/2027. Việc yêu cầu các xã, phường cập nhật, điều chỉnh quy hoạch chi tiết, gắn tái định cư với định hướng phát triển không gian kinh tế – xã hội dọc tuyến là bước đi đúng, nhưng chỉ hiệu quả nếu người dân được tham gia và thấy lợi ích rõ ràng.
Tài chính và phân chia trách nhiệm: Trung ương chi, địa phương phải dám làm
Cấu trúc tài chính của cao tốc Bảo Hà Lai Châu cho thấy đây là dự án mà Trung ương “gánh” phần lớn, nhưng địa phương không thể đứng ngoài. Kinh phí xây dựng tuyến đường khoảng 44.617 tỷ đồng dự kiến dùng ngân sách Trung ương, trong khi công tác giải phóng mặt bằng khoảng 6.373 tỷ đồng, có 2.004 tỷ đồng từ ngân sách địa phương. Dự án được chia thành 4 dự án thành phần: hai dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cho Lào Cai và Lai Châu, và hai dự án xây dựng tuyến đường qua mỗi tỉnh.
Đề xuất Bộ Xây dựng làm cơ quan chủ quản phần tuyến qua Lào Cai, còn Lai Châu phụ trách phần trên địa bàn mình, là cách phân vai nhằm tránh “cha chung không ai khóc”. Tuy nhiên, điều này cũng đặt áp lực lớn lên năng lực quản lý dự án của địa phương, từ lựa chọn nhà thầu đến kiểm soát chất lượng. Nếu không chuẩn bị kỹ đội ngũ và cơ chế phối hợp với Bộ Xây dựng, nguy cơ chênh lệch tiến độ giữa hai tỉnh là rất rõ, kéo theo rủi ro đội vốn và chậm khai thác toàn tuyến.
Lợi ích cho người dân và thông điệp chính sách: Cao tốc chỉ có ý nghĩa khi không bị trễ hẹn
Về lợi ích, bức tranh khá rõ: khi hoàn thành, tuyến cao tốc được dự báo rút ngắn thời gian đi từ Lai Châu đến Hà Nội từ khoảng 6 giờ 30 phút xuống còn 4 giờ 30 phút, tăng cường kết nối vùng Tây Bắc với mạng lưới cao tốc quốc gia, mở rộng không gian phát triển kinh tế – xã hội và góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh khu vực biên giới. Với người dân, đó là cơ hội tiếp cận thị trường, dịch vụ, việc làm; với doanh nghiệp, đó là chi phí logistics thấp hơn và khả năng khai thác tài nguyên, du lịch hiệu quả hơn.
Nhưng lợi ích chỉ thành hiện thực nếu dự án không bị trễ hẹn. Thời gian xây dựng dự kiến kéo dài khoảng 4 năm do điều kiện thi công khó khăn, cầu hầm chiếm tới 31% chiều dài tuyến. Nghĩa là mọi chậm trễ ở khâu phê duyệt, giải phóng mặt bằng hay bố trí vốn đều có thể đẩy mốc hoàn thành xa hơn 2031. Thông điệp chính sách ở đây khá rõ: nếu cao tốc Bảo Hà – Lai Châu được triển khai đúng tiến độ, nó sẽ là minh chứng rằng các dự án hạ tầng giao thông Tây Bắc quy mô lớn hoàn toàn có thể được chuẩn bị bài bản, không đội vốn, không kéo dài vô tận – miễn là kỷ luật thực thi được giữ đến cùng.
