Game for Peace: từ trò chơi sinh tồn đến hạ tầng kinh tế mới
Game for Peace, phiên bản sinh tồn trên di động được đông đảo người chơi Việt biết đến qua dạng thức PUBG Mobile, là một trò chơi bắn súng góc nhìn thứ nhất và thứ ba trong đó hàng chục người cùng nhảy xuống một bản đồ, nhặt vũ khí, sinh tồn trong vòng bo thu hẹp dần và người chơi hoặc đội còn sống sót cuối cùng sẽ giành chiến thắng; quanh lối chơi đơn giản mà kịch tính này, một hệ sinh thái kinh tế nhiều lớp đã hình thành, kéo theo tuyển thủ, nhà tổ chức giải, chủ phòng net gaming, nhà bán lẻ thiết bị và cả người làm nội dung trực tuyến.
Điểm mấu chốt của hệ sinh thái game quanh Game for Peace là: đây không còn là chuyện vài nhà phát hành lớn tranh nhau “top tải” trên kho ứng dụng, mà là câu chuyện về một hạ tầng văn hóa – công nghệ đủ lớn để tạo thu nhập cho nhiều nhóm lao động khác nhau. Từ những tranh cãi quanh hai tuyển thủ Himass và TanVuu trong cộng đồng PUBG Việt Nam, người ta thấy rõ quyền sinh sát của chủ sở hữu IP quốc tế luôn bao trùm lên mọi hoạt động thi đấu và kinh doanh liên quan. Nhưng nếu chỉ dừng ở góc nhìn đó, chúng ta bỏ lỡ bức tranh rộng hơn của kinh tế game Việt – nơi một tựa game sinh tồn có thể vận hành như một “hợp tác xã” với vô số thành viên cùng chia sẻ lợi ích.
Kinh tế game Việt: lớn hơn nhiều so với vài cái tên quen thuộc
Nhìn từ Game for Peace và các biến thể PUBG, thị trường không còn gói gọn trong vài thương hiệu thường xuyên xuất hiện trên truyền thông. Hệ thống giấy phép game tại Việt Nam ghi nhận hàng nghìn sản phẩm được phép phát hành, cho thấy quy mô sản phẩm lớn hơn rất nhiều so với những cái tên quen mặt. Điều này đồng nghĩa số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường cũng rất lớn, từ nhà phát hành, nhà tổ chức giải esports PUBG Mobile đến các đơn vị vận hành nền tảng, giải đấu, dịch vụ hỗ trợ. "Những con số về giấy phép chỉ là dữ liệu hành chính, chưa phản ánh doanh thu hay lượng người chơi thực tế".
Chính vì thế, sức mạnh kinh tế không đo bằng số game đăng ký, mà bằng những cộng đồng thật sự sống, chi tiền và kéo theo các hoạt động phụ trợ. PUBG chỉ là một lát cắt để nhìn sâu vào cấu trúc vận hành của thị trường game Việt Nam, nhưng lát cắt này đủ cho thấy cách một IP mạnh có thể trở thành điểm neo cho cả chuỗi cung ứng: từ máy chủ, hạ tầng mạng, marketing, nội dung, đến không ít dịch vụ offline. Khi Game for Peace Việt Nam giữ được lượng người chơi ổn định, nó lập tức trở thành “món hàng” mà nhiều doanh nghiệp cùng muốn bám vào trong hệ sinh thái game rộng lớn hơn.
Esports PUBG Mobile: nghề nghiệp thực sự, không còn là thú vui tốn thời gian
Thi đấu esports PUBG và PUBG Mobile cho thấy rõ nhất cách một trò chơi có thể trở thành nghề. Dữ liệu tiền thưởng ghi nhận tuyển thủ Việt đã nhận về các khoản đáng kể ở cả mảng PC lẫn mobile, với hơn 200 tuyển thủ ở mỗi nền tảng được thống kê, và đây còn chưa tính lương, thưởng nội bộ đội tuyển hay tài trợ thương mại. Các khoản thưởng ấy chứng minh thi đấu đã trở thành hoạt động tạo thu nhập với một bộ phận người chơi chuyên nghiệp, không còn là cuộc chơi “ao làng” để khoe thành tích cá nhân trên mạng.
Điều đáng chú ý hơn là hiệu ứng kéo theo. Mỗi giải esports PUBG Mobile đều cần nhà tổ chức, streamer, caster, đội ngũ sản xuất hình ảnh, kỹ thuật đường truyền, thương hiệu tài trợ. Quanh sân khấu thi đấu, từ online tới offline, là cả một chuỗi kinh doanh: bán trang phục ingame, quảng bá thiết bị gaming, huy động nhà mạng, thương hiệu đồ uống. Khi KRAFTON ra quyết định với các tuyển thủ, người ta thấy rõ quyền lực IP quốc tế, nhưng phía sau quyết định đó là hàng loạt bên liên quan trong “hợp tác xã PUBG” đang kiếm sống nhờ mỗi vòng bo được phát sóng.
Phòng net gaming và bán lẻ thiết bị: tiền được chia từ từng giờ chơi
Ở tầng offline, Game for Peace và PUBG nói chung đã tái định nghĩa mô hình phòng net gaming. Không còn là nơi chỉ để lướt web, các phòng máy mới buộc phải trang bị cấu hình đủ mạnh, màn hình xịn, tai nghe tốt để người chơi có thể “chạy bo”, nghe tiếng chân, phối hợp đồng đội một cách chính xác. Chủ phòng net có phần từ từng giờ chơi, trong khi người chơi giải trí thì trả tiền để có trải nghiệm mình mong muốn. Tháng 11/2017, một phòng máy với 345 máy tính tại Hà Nội đã được nhắc đến với mức đầu tư lên tới hàng chục tỷ đồng, cho thấy quy mô vốn mà các chủ đầu tư sẵn sàng bỏ ra để đón làn sóng game sinh tồn.
Theo cùng dòng chảy đó, bán lẻ thiết bị gaming trở thành mảnh ghép không thể thiếu. Người mua không nhất thiết hiểu hết thông số CPU hay GPU; họ chỉ cần nói “em cần máy chơi PUBG mượt”, và yêu cầu trải nghiệm ấy lập tức được người bán dịch thành cấu hình, danh sách linh kiện. Các phụ kiện như tai nghe gaming, nút bấm gắn ngoài điện thoại, bao ngón tay cảm ứng… được tiếp thị xoay quanh những tình huống cụ thể trong game: nghe rõ tiếng chân, phân biệt hướng âm thanh, thao tác không trượt tay. Một tiếng bước chân của kẻ địch, trong kinh tế game Việt, có thể là lý do rất thực tế để khách hàng quyết định nâng cấp tai nghe.
“Hợp tác xã” PUBG và bài toán chính sách cho hệ sinh thái game
Nếu ví vui Game for Peace và hệ sinh thái xung quanh như một “hợp tác xã”, ta thấy rõ đây là mô hình mà lợi ích được chia cho rất nhiều bên: tuyển thủ, nhà tổ chức giải, chủ phòng net, nhà bán lẻ, người làm nội dung, nhà phát hành, và ở tầng cao nhất là chủ sở hữu IP quốc tế. Mỗi bên nhìn vào cùng một trò chơi nhưng thấy một nguồn thu khác nhau: tiền thưởng, tiền giờ máy, doanh số thiết bị, khán giả livestream. "Hợp tác xã PUBG là một cách hình dung về nhiều cuộc làm ăn cùng xoay quanh nhu cầu chơi game".
Từ góc độ chính sách, điều này đặt ra yêu cầu phải coi kinh tế game Việt là một hệ sinh thái phức tạp với nhiều tầng lớp kinh tế, chứ không chỉ là vài cái tên quen thuộc trên bảng xếp hạng tải về. Khi một IP quốc tế nắm quyền quyết định tối cao, như cách KRAFTON xử lý vụ việc Himass và TanVuu, lợi ích của cả “hợp tác xã” phía dưới cũng bị ảnh hưởng. Vì vậy, nếu muốn tận dụng Game for Peace và các tựa game tương tự như một động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần cách tiếp cận coi game là hạ tầng kinh tế – văn hóa, nơi luật chơi, quyền lợi và trách nhiệm của từng mắt xích được nhìn nhận rõ ràng, thay vì chỉ trông vào cảm hứng cấm – cho theo từng vụ việc nổi cộm.
