Khẩu độ mở không phải là chiếc vé duy nhất dẫn tới chiều sâu
Tạo chiều sâu chân dung là quá trình kết hợp ánh sáng định hướng, bố cục phân lớp và khoảng cách với người mẫu để hình ảnh trông ba chiều, tách bạch khỏi nền mà không phải lúc nào cũng dựa vào khẩu độ mở cực lớn. Khi bạn chỉ chăm chăm mở khẩu độ ở f/1.8 hay f/2.8, bạn đang dùng kỹ thuật bokeh chuyên nghiệp theo cách lười biếng: phó mặc toàn bộ cảm giác không gian cho độ mờ hậu cảnh, thay vì xây dựng chiều sâu bằng ánh sáng và tông màu. Quan trọng hơn, bokeh không thể che giấu một gương mặt căng thẳng; chân dung ánh sáng mềm sẽ lộ rõ mọi bờ vai co cứng nếu người được chụp thấy mình bị quan sát và thiếu tự tin. Vì thế, muốn ảnh có chiều sâu thuyết phục, hãy bắt đầu bằng việc xem lại cách bạn dùng ánh sáng, bố cục và cách làm người mẫu thoải mái, chứ không phải chỉ xoay vòng khẩu độ.
Ánh sáng định hướng: vũ khí mạnh hơn bokeh trong việc tách chủ thể
Nếu phải chọn giữa ánh sáng định hướng chân dung và khẩu độ mở to, ánh sáng thắng gần như mọi lần. Max Kent gọi khẩu độ rộng là "phiên bản lười biếng của chiều sâu", chỉ là đường tắt bắt chước cảm giác ba chiều mà ánh sáng tốt tự tạo ra. Thay vì phóng to khẩu độ, hãy xây dựng chân dung ánh sáng mềm bằng nguồn sáng rơi từ khoảng 45 độ phía trên và bên cạnh, để vùng sáng và vùng tối xen kẽ qua khung hình. Đây là cách phim ảnh và truyền hình vẫn dùng để tách nhân vật khỏi bối cảnh, kể cả khi hậu cảnh không hề bị xóa. Bạn có thể kiểm tra ảnh của mình rất nhanh: chuyển sang đen trắng, thu nhỏ lại. Nếu chủ thể vẫn tách khỏi nền, chiều sâu đến từ tông và vị trí; nếu mọi thứ hòa thành một khối xám, nghĩa là bokeh đang gánh toàn bộ hình ảnh.
Bố cục phân lớp: tạo chiều sâu thuyết phục ngay tại f/8
Nhiều nhiếp ảnh gia nói về tiền cảnh, trung cảnh, hậu cảnh như kiến thức tuần đầu, nhưng khi nhìn kỹ vào khung hình lộn xộn, bạn sẽ thấy mình thường bỏ qua chúng. Kent kết hợp ánh sáng định hướng với bố cục phân lớp rõ ràng: một lớp tiền cảnh dẫn mắt, chủ thể ở trung cảnh, và hậu cảnh được kiểm soát để không đè lên người mẫu. Khi các mặt phẳng và ánh sáng làm việc cùng nhau, bạn có thể tạo chiều sâu chân dung thuyết phục ở f/8 thay vì phải mở to khẩu độ. Điều này còn giúp bạn tránh vùng nét quá mỏng khiến mắt nét nhưng mũi, tai bị mờ khó chịu. Đừng quên giới hạn ở đầu kia của vòng khẩu độ: f/16 hay f/22 tuy cho nhiều vùng nét nhưng lại kéo theo nhiễu xạ, làm mềm chi tiết trên toàn khung hình. Vùng khẩu độ "ngọt" của đa số ống kính nằm khoảng f/5.6 đến f/11, rất lý tưởng cho chân dung ngoài trời có chiều sâu mà vẫn sắc nét.
Ống kính, khoảng cách và sự thoải mái: chiều sâu bắt đầu từ cảm xúc
Không có kỹ thuật bokeh chuyên nghiệp nào cứu được một chân dung nếu người trong ảnh căng thẳng. Chân dung cứng nhắc thường xuất phát từ việc đối tượng cảm thấy bị quan sát và không chắc mình làm đúng, và không có ống kính hay đèn nào che giấu được sự căng đó một khi nó đã hiện lên trên vai và gương mặt. Khi chụp chân dung ngoài trời với ống 35mm, bạn buộc phải đứng gần, và khoảng cách này có thể là quá nhiều với người chưa quen máy ảnh. Julia Trotti thích 35mm để vừa thấy bối cảnh vừa giữ người mẫu nổi bật, nhưng cô luôn quan sát dấu hiệu khó chịu và chuyển sang 85mm, lùi lại để trả lại khoảng không cá nhân gần như ngay lập tức. Các nhà nhân học từng mô tả vùng không gian quanh cơ thể: vùng thân mật tới khoảng 18 inch, vùng cá nhân tới khoảng 4 feet, và vùng xã hội tới khoảng 12 feet. Mở buổi chụp từ xa, để niềm tin hình thành rồi mới tiến lại gần là cách đơn giản mà hiệu quả để ảnh trông tự nhiên hơn.
Phối ánh sáng tự nhiên với tốc độ chập để tối ưu chân dung ngoài trời
Trong chân dung ngoài trời, ánh sáng tự nhiên đã cho bạn sẵn hướng và chất, nhưng tốc độ chập quyết định ảnh trông như một khoảnh khắc sống hay một khung hình đóng băng. Kent cho rằng tốc độ 1/250 giây – mức an toàn cho ảnh sắc nét – chỉ cho thấy cảnh như nó trông, chứ không phải như nó được cảm nhận. Anh thích vùng từ 1/10 đến 1/60 giây, nơi một người đi xe đạp hay ô tô lướt qua vẫn giữ được hình dạng nhưng thể hiện rõ chuyển động. Cách làm là dựng sẵn bố cục, chọn hướng ánh sáng định hướng chân dung hợp lý, rồi chờ yếu tố chuyển động đi qua khung. Khi kết hợp ánh sáng mềm rơi chéo với tốc độ chập có chủ ý, bạn vừa tạo chiều sâu chân dung bằng dải sáng – tối, vừa thêm lớp thời gian và chuyển động, thứ mà bokeh không bao giờ làm được. Đừng quên rằng từ khi chế độ Chân dung được giới thiệu trên iPhone 7 Plus năm 2016, gần như mọi điện thoại đều có thể giả lập độ sâu trường ảnh bằng phần mềm. Điều đó càng khiến ánh sáng và bố cục trở thành dấu hiệu rõ ràng hơn của một chân dung được chăm chút.
