Đối thoại chỉ có ý nghĩa khi dẫn tới năng lực thực tế
Hợp tác AI liên khu vực là sự phối hợp giữa các quốc gia, tổ chức và khu vực nhằm chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và năng lực để phát triển, ứng dụng, quản trị AI theo cách an toàn, bao trùm và phù hợp với nhu cầu thực tế. Đây không còn là cuộc trao đổi thuần túy về tầm nhìn: tại Tuần lễ Số quốc tế Việt Nam 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng hệ thống Liên Hợp Quốc tổ chức phiên đối thoại về nâng cao năng lực AI tại Hạ Long ngày 28/10/2026, trong khi hội nghị bàn tròn cùng ngày quy tụ các đại biểu quốc tế tại Quảng Ninh để bàn cách triển khai công nghệ. Hai hoạt động cho thấy bước chuyển cần thiết: từ thống nhất rằng AI quan trọng sang xác định ai còn thiếu gì, đối tác nào có thể hỗ trợ và cách biến cam kết thành năng lực dùng được. Với AI phát triển nhanh, trì hoãn phối hợp khiến chênh lệch về tính toán, dữ liệu và nhân lực dễ rộng thêm.
Quản trị, hạ tầng và kỹ năng phải tiến cùng nhau
Không thể xây dựng niềm tin bằng luật lệ riêng lẻ, cũng không thể đưa AI vào vận hành nếu thiếu kết nối, dữ liệu và người đủ kỹ năng. Nhật Bản nhấn mạnh phối hợp nguyên tắc, tiêu chuẩn và khuôn khổ quản trị; nước này đồng thời đầu tư mạng băng rộng, trung tâm dữ liệu và hệ thống mạng để cải thiện khả năng kết nối và độ ổn định của hạ tầng số. EU lựa chọn khuôn khổ pháp lý dựa trên mức độ rủi ro, đặt an toàn, minh bạch và quyền cơ bản cạnh mục tiêu đổi mới. Những lựa chọn này cho thấy quản trị trí tuệ nhân tạo không nên bị xem là đối trọng với đổi mới: quy tắc rõ ràng giúp người dân và doanh nghiệp tin tưởng hơn, còn hạ tầng tương thích giúp giải pháp có thể mở rộng qua biên giới. Hợp tác AI cần nối hai việc đó với đào tạo nhân lực, nếu không chính sách và máy móc sẽ không chuyển thành năng lực xã hội.
Từ hỗ trợ doanh nghiệp đến lợi ích người dân
Bài học đáng chú ý từ Hàn Quốc là đưa AI tới doanh nghiệp bằng các chương trình hỗ trợ tiếp cận giải pháp, dịch vụ dữ liệu và điện toán đám mây, đồng thời gắn cảm biến và IoT với nền tảng phân tích để xử lý nhu cầu vận hành cụ thể. Đào tạo cũng cần có quy mô và điểm đến rõ ràng: số trường tham gia chương trình phát triển phần mềm và AI của Hàn Quốc tăng từ 35 năm 2019 lên khoảng 60 hiện nay, còn mạng lưới trung tâm đào tạo tại địa phương tăng từ 1 lên khoảng 30. Thước đo cuối cùng không phải số diễn đàn hay mô hình thử nghiệm, mà là người dân có tìm được dịch vụ, nhận hỗ trợ và hoàn thành công việc thuận tiện hơn hay không. Kinh nghiệm Australia về dùng AI cải thiện tìm kiếm dịch vụ cho cựu chiến binh minh họa rõ giá trị ấy.
Việt Nam cần tham gia với vai trò vừa học hỏi vừa đóng góp
Việt Nam xác định AI là động lực cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, đồng thời theo đuổi cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm. Thứ trưởng Trần Trung Tính nêu rõ: “phát triển AI là một hành trình chung, và không quốc gia nào có thể tự mình đi hết hành trình đó”. Tuyên bố này cần được đọc như một định hướng hành động, không phải lời kêu gọi chung chung. Luật Trí tuệ nhân tạo được thông qua tháng 12/2025, có hiệu lực từ 1/3/2026, áp dụng quản lý theo mức độ rủi ro; Chiến lược quốc gia về AI đến năm 2030, tầm nhìn 2045, tạo thêm cơ sở để phối hợp chính sách, nhân lực, dữ liệu và hạ tầng. Các chương trình kỹ năng AI trong nước hướng tới khoảng 10 triệu người, nhưng quy mô đào tạo chỉ có ý nghĩa khi gắn với năng lực nghiên cứu, triển khai và nhu cầu của địa phương.
Bước tiếp theo là biến đối thoại thành đầu việc có thể theo dõi: xác định khoảng trống năng lực, chia sẻ hạ tầng và tri thức, kết nối nghiên cứu, đồng thời xây dựng cơ chế tài chính dài hạn. Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc dự kiến tổng hợp thông điệp và ưu tiên hợp tác từ phiên tại Quảng Ninh để gửi cơ quan Liên Hợp Quốc phụ trách công nghệ số, làm đầu vào cho Đối thoại toàn cầu về Quản trị AI năm 2027 tại New York và chia sẻ với Mạng lưới Nâng cao năng lực AI. Đây là cơ hội để Việt Nam không chỉ tiếp nhận kinh nghiệm mà còn góp tiếng nói vào những tiêu chuẩn và chương trình ảnh hưởng tới các nước đang phát triển. Hợp tác quốc tế sẽ nâng năng lực AI khi tri thức, kết nối và quy tắc chung được chuyển thành khả năng tự phát triển, ứng dụng và quản trị phù hợp trong nước.
