Chấp thuận có điều kiện, chưa phải quyết định cuối cùng
Dự án điện tái tạo Việt Nam – Malaysia – Singapore (VMS) là sáng kiến truyền tải điện sạch xuyên biên giới, kết hợp nguồn phát tại Việt Nam với hạ tầng trung chuyển và bổ trợ tại Malaysia trước khi cấp điện cho Singapore. Đây là ý nghĩa cốt lõi của quyết định mà Singapore đưa ra: mở thêm một hành lang hợp tác khu vực, chứ chưa xác nhận dự án đã sẵn sàng xây dựng.
Ngày 26/10/2026, tại lễ khai mạc Tuần lễ Năng lượng Quốc tế Singapore, Cơ quan Thị trường Năng lượng Singapore (EMA) trao chấp thuận có điều kiện cho Sembcorp Utilities Pte Ltd làm đơn vị nhập khẩu điện, với công suất tối đa 1,3 GW. Đây là bước tiến đáng kể cho kế hoạch nhập khẩu điện Singapore, nhưng từ “có điều kiện” cần được hiểu đúng: EMA cho phép liên danh tiếp tục phát triển đề xuất, không phải đã cấp phép cuối cùng cho toàn bộ công trình.
Các bên vẫn phải có đủ chấp thuận của những quốc gia liên quan, ký hợp đồng mua bán điện với bên mua và thu xếp nguồn vốn. Vì vậy, giá trị trước mắt của quyết định nằm ở việc duy trì động lực phối hợp xuyên biên giới; khả năng biến công suất dự kiến thành dòng điện thực tế còn phụ thuộc vào những bước pháp lý, thương mại và tài chính tiếp theo.
Ba mắt xích, một hành lang truyền tải
VMS được thiết kế như một dự án điện ba bên, trong đó Việt Nam cung cấp điện gió ngoài khơi, còn Malaysia kết hợp điện mặt trời và hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin. Điện sản xuất tại Việt Nam dự kiến đi qua Malaysia; một phần phục vụ thị trường Malaysia, phần còn lại tiếp tục tới Singapore. Cách bố trí này khiến Malaysia vừa là bên sử dụng điện, vừa là mắt xích trung chuyển.
Liên danh VMS gồm Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), đơn vị thuộc Petrovietnam, và Sembcorp Utilities. Đối tác Malaysia MY Energy Consortium gồm Tenaga Nasional Berhad (TNB) và PETRONAS. Các bên ký thỏa thuận phát triển chung vào tháng 5/2025.
Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô nhập khẩu tối đa 1,3 GW, mà còn là cấu trúc nguồn và tuyến truyền tải được chia sẻ giữa ba quốc gia. Nếu thành hình, điện tái tạo xuyên biên giới sẽ dựa trên sự phối hợp giữa nơi phát điện, nơi bổ sung nguồn và lưu trữ, cùng nơi tiếp nhận cuối cùng. Nhưng mô hình nhiều bên cũng đòi hỏi việc thống nhất quy định và các thỏa thuận dự án phải tiến triển đồng bộ.
Từ tiềm năng gió đến các mốc triển khai
Việt Nam có lợi thế nguồn điện gió ngoài khơi, nhưng tiềm năng chỉ trở thành giá trị kinh tế khi đi cùng quy hoạch, khảo sát, thiết kế và cơ chế đưa điện ra thị trường. Dự án VMS đặt nguồn điện này vào một bài toán lớn hơn: kết nối năng lực phát điện của Việt Nam với nhu cầu nhập khẩu của Singapore qua hạ tầng tại Malaysia. Theo EMA, sáng kiến cũng phù hợp với mục tiêu tăng kết nối năng lượng xuyên biên giới và thúc đẩy Lưới điện ASEAN.
Các bước tiếp theo cho thấy chặng đường còn dài. PTSC dự kiến khảo sát thềm lục địa Việt Nam vào tháng 11, sau đó hoàn thiện thiết kế kỹ thuật và phương án tài chính. Mục tiêu được nêu là đạt quyết định đầu tư cuối cùng cho giai đoạn 1 vào năm 2029; hoạt động nhập khẩu điện dự kiến bắt đầu năm 2035. Những mốc này là kế hoạch, không phải bảo đảm rằng dự án sẽ tự động hoàn tất đúng hạn.
Do đó, chấp thuận của EMA nên được xem là cánh cửa mở cho giai đoạn chuẩn bị tiếp theo, thay vì dấu mốc kết thúc thủ tục. Thành công sẽ phụ thuộc vào việc các bên biến khung hợp tác thành dự án có đủ giấy phép, hợp đồng và nguồn lực.
Bước tiến đáng kể, nhưng phép thử nằm ở khâu thực thi
VMS đưa ra một hướng đi có sức nặng chiến lược: thay vì chỉ bàn về tiềm năng điện gió ngoài khơi, các bên đang xây dựng hành lang để nguồn điện có thể vượt biên giới và tiếp cận thị trường Singapore. Việc Malaysia vừa nhận điện, vừa đảm nhiệm trung chuyển, cũng khiến hợp tác ba bên trở thành trọng tâm chứ không phải một tuyến xuất khẩu song phương thông thường.
Tuy nhiên, quy mô công suất được chấp thuận không đồng nghĩa với lượng điện đã được bảo đảm. Các phê duyệt quốc gia, hợp đồng mua bán điện, thu xếp vốn và quyết định đầu tư vẫn là những điều kiện phải vượt qua. Vì thế, điều đáng theo dõi không chỉ là con số 1,3 GW, mà là liệu các bên có thể phối hợp để đưa dự án từ đề xuất sang triển khai thực tế hay không.
Kết luận: EMA đã tạo thêm cơ sở cho hợp tác năng lượng xuyên biên giới giữa Việt Nam, Malaysia và Singapore, nhưng đây mới là sự cho phép có điều kiện. VMS là bước mở đường đầy ý nghĩa cho điện tái tạo khu vực; tính khả thi cuối cùng sẽ được chứng minh bằng các quyết định và hạng mục triển khai trong những năm tới.
