Mã QR cho biết thông tin, không tự chứng minh hàng thật
Xác thực hàng hóa là quá trình kiểm chứng danh tính và hành trình của sản phẩm bằng dữ liệu có thể đối chiếu, chứ không chỉ đọc thông tin trên một trang web sau khi quét mã. Vì thế, người mua không nên xem tên nhà sản xuất, hình ảnh hay địa chỉ doanh nghiệp hiện lên trên điện thoại là bằng chứng đủ để kết luận sản phẩm chính hãng. Nhiều đơn vị chỉ dùng mã QR dẫn đến trang giới thiệu sản phẩm; nội dung ấy không cho thấy đầy đủ hàng hóa được tạo ra và lưu thông ra sao. Ông Đặng Văn Nguyện, đại diện Trung tâm Mã số Mã vạch Quốc gia, đã làm rõ nhầm lẫn này tại lớp tập huấn về mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc và nhãn điện tử do Trung tâm Chuyển đổi số thành phố Hà Nội tổ chức chiều 23/10. Đây là lời nhắc cần thiết khi thói quen quét mã QR ngày càng phổ biến: tiện tra cứu không đồng nghĩa với chắc chắn về nguồn gốc.
Một hệ thống truy xuất có ý nghĩa cần nối được các mắt xích trong chuỗi cung ứng theo nguyên tắc “một bước trước, một bước sau”: đơn vị tham gia biết hàng hóa hoặc nguyên liệu đến từ đâu và được chuyển cho ai. Hồ sơ theo từng lô còn giúp khoanh vùng, thu hồi sản phẩm lỗi thay vì rà soát tràn lan. Người mua nên thận trọng với kết quả quét và đối chiếu thêm qua kênh xác thực chính thức của nhà sản xuất; nếu không tìm được kênh hoặc thông tin không khớp, đừng coi trang hiện ra là sự bảo đảm.
Tem chống giả phải bắt đầu từ nhà in và dữ liệu riêng
Với doanh nghiệp, tem chống giả không thể được xem như một miếng dán trang trí hay khoản in ấn tách rời. Khâu chọn nhà in cần được kiểm tra kỹ: cơ sở có giấy phép hoạt động in hay không, có thể in dữ liệu biến đổi cho từng sản phẩm hay chỉ dùng một mẫu chung, và kiểm soát thế nào với tệp thiết kế, dữ liệu mã, tem lỗi cùng tem dư. Mã định danh riêng trên từng tem mới giúp theo dõi sản phẩm cụ thể và nhận biết một mã bị quét lặp lại. Bỏ qua các khâu này có thể khiến lớp bảo vệ dễ bị sao chép hoặc dữ liệu nhạy cảm bị rò rỉ trước khi tem tới bao bì.
Nhưng chọn đúng nhà in vẫn chưa đủ. Khi người tiêu dùng quét mã, hệ thống phía sau cần kiểm tra được mã có hợp lệ không, đã được quét bao nhiêu lần và các lượt quét xuất hiện ở khu vực nào. CEO Công ty Cổ phần iCheck, ông Vũ Thế Tuấn, nhận định: “Hình ảnh trên tem có thể bị sao chép, nhưng dữ liệu xác thực phía sau mỗi lần quét thì không dễ sao chép. Vì vậy giá trị chống giả nằm ở hệ thống, không nằm ở hình thức của con tem”. Nói cách khác, tem là điểm chạm; năng lực xác thực và giám sát mới quyết định nó có giúp phát hiện dấu hiệu bất thường hay không.
Hàng giả làm suy giảm niềm tin, không chỉ gây mất doanh thu
Khi hàng giả xuất hiện, thiệt hại không dừng ở doanh số. Khách hàng có thể mất niềm tin vào sản phẩm và cả thương hiệu bị mạo danh, kể cả khi doanh nghiệp làm ăn đúng. Vì vậy, bảo vệ thương hiệu phải là công việc dài hạn, bắt đầu từ lựa chọn đơn vị in tem nhưng chỉ phát huy khi có hệ thống xác thực và giám sát đi kèm. Dữ liệu quét có thể giúp doanh nghiệp nhận ra mã bị quét trùng hoặc khu vực xuất hiện hàng nghi vấn để kiểm tra sớm. Nếu được quản lý tốt, cùng dữ liệu ấy còn hỗ trợ các hoạt động sau bán hàng như bảo hành điện tử hay tích điểm; giá trị của tem vì thế vượt khỏi nhiệm vụ cảnh báo hàng giả.
Quy mô ứng dụng cũng khiến chất lượng dữ liệu trở thành vấn đề đáng lưu tâm: hơn 2,1 triệu loại sản phẩm đã được ghi nhận trên hệ thống mã số mã vạch, với hàng trăm mặt hàng mới được cấp mã định danh mỗi ngày. Một mã có mặt trên bao bì không tự bảo đảm thông tin phía sau được cập nhật, đồng bộ hay gắn đúng với sản phẩm. Doanh nghiệp cần quản trị dữ liệu xuyên suốt từ sản xuất đến phân phối; nếu không, chính tem được kỳ vọng tạo niềm tin có thể dẫn khách hàng tới thông tin sai lệch.
Người mua cần đối chiếu, doanh nghiệp cần xây hệ thống
Người mua nên dùng kết quả quét như một đầu mối để kiểm tra, không phải phán quyết cuối cùng. Hãy đối chiếu thông tin với kênh xác thực chính thức của nhà sản xuất và để ý dấu hiệu bất thường như mã đã được quét nhiều lần hoặc thông tin không khớp; khi còn nghi ngờ, nên liên hệ doanh nghiệp thay vì dựa vào một trang giới thiệu bất kỳ. Đây không phải việc chuyển trách nhiệm chống hàng giả sang người tiêu dùng. Trách nhiệm chính vẫn thuộc về doanh nghiệp trong việc phát hành mã đúng, bảo vệ dữ liệu và xử lý cảnh báo.
Lớp tập huấn tại Hà Nội có khoảng 150 học viên, gồm đại diện cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở kinh doanh và đơn vị công nghệ. Chương trình hướng tới hỗ trợ sử dụng mã đúng quy định, triển khai truy xuất nguồn gốc và ứng dụng công nghệ số trong quản lý chất lượng; nhãn điện tử và hộ chiếu số sản phẩm cũng được giới thiệu để chuẩn hóa dữ liệu, minh bạch thông tin. Hướng đi ấy cần được cụ thể hóa bằng quy trình kiểm chứng, không dừng ở việc gắn thêm mã lên bao bì. Kết luận rất rõ: quét mã QR hữu ích để tra cứu, nhưng chỉ tem được quản lý chặt và hệ thống xác thực có dữ liệu kiểm chứng mới góp phần bảo vệ người mua lẫn uy tín thương hiệu.
