Cảnh báo tình báo khiến căng thẳng nóng lên
Căng thẳng Mỹ Iran là tình trạng đối đầu trong đó cảnh báo về các kế hoạch tấn công, hoạt động quân sự và tính toán chính trị đan xen, làm tăng khả năng hai bên phản ứng vượt khỏi ý định ban đầu. Tuần này, các quan chức trong chính quyền Tổng thống Donald Trump bày tỏ lo ngại Tehran có thể tiến gần hơn đến việc triển khai kế hoạch nhắm vào quan chức Mỹ trong và ngoài nước. Đây là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa phải bằng chứng Iran đã ra lệnh tấn công: thông tin tình báo vẫn tuyệt mật, nên mức độ xác thực chưa thể đánh giá đầy đủ. Cảnh báo tình báo Iran bao gồm khả năng Tehran trả đũa nếu Mỹ hoặc Israel tấn công, cũng như đáp lại các đòn đánh trước đó của Washington. Cần phân biệt nguy cơ được nhận diện với một cuộc tấn công đã được xác nhận.
Mối lo không chỉ nằm ở những mục tiêu tiềm năng mà còn ở cách mỗi bên diễn giải động thái của đối phương. Giới chức Mỹ và đồng minh châu Âu cho biết cảnh báo về nguy cơ tấn công tăng trong những tuần gần đây sau nghi vấn về âm mưu nhằm vào căn cứ RAF Fairford ở miền Nam nước Anh, nơi quân đội Mỹ hoạt động. Trước đó, 12 máy bay ném bom B-1 của Mỹ được rút khỏi căn cứ; phía Iran tuyên bố sẽ xem việc các máy bay này quay lại là dấu hiệu một cuộc tấn công sắp xảy ra. Khi hoạt động quân sự bị xem như tín hiệu báo động, dư địa cho hiểu lầm thu hẹp nhanh chóng. Tuy vậy, thông tin về âm mưu vẫn là nghi vấn, không nên được trình bày như một vụ tấn công đã xảy ra.
Trump để ngỏ phương án không kích quy mô lớn
Nguy cơ chiến tranh Iran tăng thêm khi Nhà Trắng phát đi những tín hiệu trái chiều: Trump nói sẽ không tấn công trước bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến ngày 3/11, nhưng để ngỏ hành động quân sự sau đó. Ngày 24/10, ông cho biết sẽ sớm quyết định Washington có nối lại hoạt động quân sự hay không. Theo các quan chức cấp cao Mỹ được dẫn lời trong những trao đổi kín, Trump có thể đang nghiêng về một đợt không kích quy mô lớn khác nhằm vào Iran. Các kế hoạch của Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ được cho là đã mở rộng danh sách mục tiêu, gồm cơ sở hạ tầng năng lượng và địa điểm thiết yếu đối với kinh tế Iran. Đây là một lựa chọn đang được cân nhắc, không phải quyết định đã được công bố.
Thời điểm khiến tín hiệu này thêm nhạy cảm. Xung đột quân sự Mỹ–Iran, bùng phát từ cuối tháng 2, đã bước sang tháng thứ tám, vượt xa dự báo ban đầu của Nhà Trắng rằng giao tranh chỉ kéo dài bốn đến năm tuần. Bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ và lịch trình chính trị ở Israel đang tạo thêm sức ép, trong khi các bên có thể diễn giải động thái của đối thủ như cái cớ để hành động. Không kích Mỹ Iran vào cơ sở năng lượng sẽ mở rộng phạm vi mục tiêu từ quân sự sang hạ tầng trọng yếu, qua đó làm tăng khả năng Tehran đáp trả. Nhưng việc mục tiêu được đưa vào kế hoạch không đồng nghĩa đòn đánh chắc chắn xảy ra; đến nay, Washington chưa xác nhận sẽ nối lại không kích.
Tính toán chính trị và nguy cơ tính toán sai
Bầu cử không chỉ là mốc thời gian mà còn là lực kéo khiến các quyết định quân sự dễ bị đọc qua lăng kính chính trị. Cuộc xung đột được cho là có thể ảnh hưởng đến vị thế của Trump và đảng Cộng hòa, cũng như Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu trong các cuộc bầu cử sắp tới. Vì vậy, lời đe dọa cứng rắn có thể nhằm gây sức ép hoặc thể hiện quyết tâm, nhưng cũng có thể khiến đối phương tin rằng đòn tấn công đã cận kề. Iran dường như tin Mỹ và Israel chuẩn bị đợt tấn công quy mô lớn thứ ba trong 16 tháng, nhằm buộc Tehran chấp nhận yêu cầu của Washington. Khi hai bên cùng chuẩn bị cho khả năng giao tranh tiếp diễn, căng thẳng Mỹ Iran không còn chỉ là cuộc đấu khẩu: mỗi bước phòng bị đều có thể bị xem là dấu hiệu thù địch.
Rủi ro lớn nhất có thể không bắt đầu bằng một quyết định khai chiến có tính toán, mà bằng sự cố bất ngờ. Các chuyên gia và nhà ngoại giao cảnh báo một vụ tấn công nhằm vào quan chức Mỹ hoặc một vụ nổ gần nơi trú ẩn của lãnh đạo Iran có thể nhanh chóng đẩy tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát. Trong bối cảnh cảnh báo tình báo tăng, tuyên bố chính trị cứng rắn và kế hoạch tác chiến được mở rộng, một sự kiện chưa rõ nguyên nhân cũng có thể kích hoạt phản ứng dây chuyền. Điều đó khiến việc xác minh thông tin và duy trì kênh kiểm soát khủng hoảng quan trọng không kém sức răn đe. Hiện chưa rõ Washington có nối lại không kích hay Iran có thực sự triển khai các kế hoạch bị cáo buộc hay không.
Nguy cơ hiện hữu, nhưng chiến tranh chưa phải điều tất yếu
Những dấu hiệu hiện nay đủ để xem nguy cơ đối đầu là nghiêm trọng, nhưng chưa đủ để kết luận một cuộc chiến mới chắc chắn sắp nổ ra. Cảnh báo về mục tiêu Mỹ, nghi vấn quanh RAF Fairford, khả năng Trump nối lại không kích và áp lực bầu cử đang cộng hưởng; mỗi yếu tố riêng lẻ vẫn có phần chưa được xác nhận. Điều đáng lo là cả Washington lẫn Tehran có thể diễn giải hành động phòng thủ của bên kia thành chuẩn bị tấn công. Vì thế, đánh giá tình hình không nên chỉ dựa vào lời đe dọa hay kế hoạch quân sự rò rỉ, mà cần chú ý đến quyết định chính thức và các dấu hiệu xác thực. Kết luận thận trọng nhất lúc này: nguy cơ chiến tranh Iran đang tăng, song kết quả còn phụ thuộc vào việc các bên kiềm chế và kiểm soát khủng hoảng.
