Cải cách phải giảm phiền hà, không giảm mức an toàn
Luật phòng cháy là khuôn khổ quy định trách nhiệm và biện pháp ngăn ngừa, ứng phó cháy nổ để bảo vệ tính mạng, tài sản và duy trì an toàn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Vì vậy, sửa luật không thể chỉ đo bằng số thủ tục được bãi bỏ; thước đo quan trọng hơn là người dân, doanh nghiệp có được bảo vệ tốt mà không phải gánh những yêu cầu thiếu phù hợp hay không. Sáng 26/10, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án luật liên quan phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ. Đại biểu Vũ Văn Tiến nhấn mạnh bài toán khó: vừa bảo đảm an toàn, vừa tránh làm phát sinh chi phí cho người dân và doanh nghiệp. Những vụ cháy nghiêm trọng cho thấy hậu quả có thể không gì bù đắp, nhưng quy định cứng nhắc cũng có thể tạo thêm trở ngại. Cải cách tốt phải phân biệt kiểm soát cần thiết với thủ tục chỉ làm tăng gánh nặng.
Chi phí tuân thủ cần tương xứng với rủi ro
Lo ngại về chi phí không phải lý do để hạ thấp chuẩn an toàn; đó là lời nhắc rằng quy định phải khả thi, nhất là với cơ sở nhỏ và công trình đã hoạt động lâu năm. Đại biểu Vũ Văn Tiến nêu trường hợp chi phí đáp ứng yêu cầu PCCC mới được phản ánh cao gấp 1,25 lần chi phí xây dựng nhà xưởng. Với doanh nghiệp nguồn lực hạn chế, yêu cầu thiếu lộ trình hoặc chỉ cho phép một phương án kỹ thuật có thể buộc họ thu hẹp, thậm chí ngừng hoạt động, ảnh hưởng việc làm và thu nhập của người lao động. Đây là hệ quả cần được tính vào thiết kế luật, chứ không thể xem là việc riêng của doanh nghiệp. Cần phân loại cơ sở theo mức nguy hiểm, đánh giá khả năng thực hiện lộ trình khắc phục và cho phép giải pháp thay thế phù hợp khi vẫn bảo đảm an toàn phòng cháy. Sau sáp nhập địa giới, quy định chuyển tiếp cũng cần thống nhất để cơ sở tương tự không bị áp dụng khác nhau.
Hậu kiểm PCCC cần có người chịu trách nhiệm
Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm PCCC là hướng cải cách hợp lý, nhưng chỉ an toàn khi luật xác định rõ ai chịu trách nhiệm và cơ quan nào có năng lực phát hiện rủi ro. Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt lưu ý rằng sau khi bỏ một khâu kiểm soát, trách nhiệm của chủ đầu tư, chủ sở hữu, doanh nghiệp và khả năng giám sát của Nhà nước phải được phân định cụ thể. Nếu không, giảm thủ tục có thể vô tình tạo khoảng trống thay vì tăng hiệu quả quản lý. Cắt giảm thủ tục nghiệm thu PCCC vì thế không đồng nghĩa với buông lỏng kiểm soát. Theo góp ý của đại biểu Vũ Văn Tiến về Điều 18 dự thảo, với công trình nguy hiểm cháy nổ cao hoặc tập trung đông người như chung cư, bệnh viện và trung tâm thương mại, cần thông báo hoàn thành nghiệm thu trước khi đưa vào sử dụng để cơ quan chức năng phân loại rủi ro và tổ chức hậu kiểm kịp thời.
Thông báo điện tử có thể giúp cơ quan quản lý nắm thông tin mà không biến việc này thành thủ tục chờ chấp thuận thêm. Đồng thời, kiểm tra nên dựa trên mức độ rủi ro, tránh kiểm tra tràn lan gây phiền hà và tốn kém. Phân cấp cũng chỉ phát huy tác dụng khi thẩm quyền đi kèm trách nhiệm và điều kiện thực hiện; chủ thể chịu trách nhiệm phải được xác định rõ, còn cơ quan nhà nước cần có phương thức giám sát thực chất.
Giảm thủ tục, giữ nguyên hàng rào an toàn
Tranh luận tại Quốc hội đặt ra lựa chọn không nên bị hiểu thành đánh đổi giữa thuận lợi kinh doanh và bảo vệ tính mạng. Thủ tục nghiệm thu có thể được tinh gọn, nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật, trách nhiệm của chủ thể liên quan và khả năng kiểm tra sau đó phải đủ rõ để không ai có thể đẩy rủi ro cho người khác. Với công trình có nguy cơ cao, thông báo hoàn thành nghiệm thu cần mở đường cho hậu kiểm theo rủi ro, không trở thành một vòng xin phép mới. Với cơ sở hiện hữu, lộ trình khắc phục phải khả thi và giải pháp kỹ thuật phải phù hợp từng loại công trình. Kết luận nên rõ ràng: luật tốt không phải luật kiểm tra nhiều nhất, mà là luật đặt đúng nghĩa vụ, đúng đối tượng và đúng mức rủi ro. Chỉ khi đó, giảm gánh nặng mới đi cùng an toàn phòng cháy.
