AI trong lớp học: từ công cụ thành cách tổ chức học tập
AI trong lớp học là việc sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức và giúp giáo viên thiết kế, điều chỉnh hoạt động học tập theo mục tiêu môn học. Điểm đáng chú ý trong những thử nghiệm gần đây không nằm ở việc đưa thêm thiết bị vào phòng học, mà ở cách công nghệ được gắn với từng nhiệm vụ cụ thể. Tại Hà Nội, tổ Toán và Tin học Trường THPT Hoài Đức A tổ chức hội thảo về ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào dạy Toán trong thời đại số. Những trao đổi này mở ra hướng để giáo viên tiếp tục đổi mới phương pháp, đồng thời đặt trách nhiệm sử dụng công nghệ lên cả người dạy lẫn người học. Đây là hướng tiếp cận hợp lý: AI nên làm rõ kiến thức và tạo thêm cơ hội thực hành, thay vì trở thành phần trình diễn tách rời bài học.
AI dạy Toán và AI dạy Tiếng Việt: hai cách dùng khác nhau
Với Toán học, lợi thế của AI là khả năng trực quan hóa những khái niệm trừu tượng. Thay vì chỉ nhìn hình vẽ trên bảng, học sinh có thể tương tác với sơ đồ không gian ba chiều và quan sát đồ thị hàm số biến đổi theo thời gian thực. Hệ thống cũng có thể dùng bài kiểm tra ngắn để nhận diện điểm mạnh, điểm yếu rồi điều chỉnh độ khó bài tập từ cơ bản đến nâng cao. Cách dùng này có ích khi học sinh cần luyện tập theo nhịp độ riêng, nhưng không thay thế được lời giải thích của giáo viên. Ở TP.HCM, sáng 4/11, Trường Tiểu học Nguyễn Bỉnh Khiêm tổ chức chuyên đề AI dạy Tiếng Việt theo dự án cho học sinh lớp 5, với 250 cán bộ quản lý, giáo viên và thành viên cụm chuyên môn tham dự. Thay vì tập trung vào lời giải, lớp học hướng học sinh tới đọc hiểu, vốn từ, viết và cảm thụ ngôn ngữ qua hoạt động do các em chuẩn bị.
Các nhóm học sinh luyện đọc bằng bản ghi âm, nhận góp ý rồi tự sửa cách ngắt nghỉ, nhấn giọng; hoạt động này giúp các em tự đánh giá và nhận ra điểm cần cải thiện. Những câu lạc bộ còn làm từ điển, ô chữ, sách lật và sản phẩm kết nối nguồn đọc; học sinh cho biết đã dùng công nghệ và AI để thực hiện dự án. So với Toán, nơi AI có thể làm hiện lên mô hình và điều chỉnh bài tập, AI dạy Tiếng Việt phát huy vai trò trong một quy trình sáng tạo, trao đổi và phản hồi. Giá trị không nằm ở việc máy tạo ra sản phẩm thay học sinh, mà ở việc học sinh có thêm chất liệu để luyện ngôn ngữ và trình bày suy nghĩ.
Giáo viên vùng khó: ChatGPT hỗ trợ, nhưng hạ tầng quyết định
Ở Hà Tĩnh, giáo viên tại các trường vùng khó chủ động tự học công nghệ số, tìm hiểu Canva và ChatGPT hỗ trợ giáo viên soạn bài, thiết kế hoạt động học tập. Trong môn Ngữ văn, AI được dùng từ khâu xây dựng dàn ý đến triển khai bài viết; Canva hỗ trợ tạo video giới thiệu sách lịch sử theo chủ đề. Với Lịch sử và Địa lí, bản đồ, lược đồ, hình ảnh và video giúp học sinh hình dung nội dung; ở Giáo dục công dân, video ngắn và trò chơi học tập có thể khơi gợi thảo luận. Đây là những cách ứng dụng thiết thực, nhưng điều kiện tiếp cận không đồng đều: lãnh đạo Trường Tiểu học và THCS Kỳ Văn cho biết không phải học sinh nào cũng có máy tính phù hợp. Vì vậy, tự học của giáo viên cần đi cùng bồi dưỡng và đầu tư thiết bị.
Chênh lệch còn thể hiện ở quy mô và nhu cầu quản trị. Trường Tiểu học Thạch Hà có 2.652 học sinh, 79 lớp và 136 cán bộ, giáo viên, nhân viên; trường đã đưa phần mềm quản lý hồ sơ điện tử tích hợp AI vào vận hành, số hóa dữ liệu học sinh, phân quyền, lịch công tác và tài chính. Công cụ này được cho là giúp giảm áp lực thủ tục và theo dõi hoạt động chuyên môn qua tương tác hai chiều. Bài học không phải trường nào cũng cần cùng một ứng dụng: lựa chọn nên căn cứ vào đặc điểm học sinh, năng lực giáo viên, hạ tầng và mục tiêu bài học. Muốn AI tạo ích lợi bền vững, nhà trường cần ưu tiên năng lực số và khả năng tiếp cận trước khi mở rộng công cụ.
