Niềm tin bắt đầu từ mục đích rõ ràng
Quỹ phụ huynh là khoản đóng góp do cha mẹ học sinh cùng quản lý để hỗ trợ những hoạt động phục vụ học sinh, nên mục đích, tính tự nguyện và cách sử dụng cần được giải thích rõ ràng. Hai vụ việc gần đây cho thấy điều khiến phụ huynh bất an không chỉ là số tiền, mà còn là cảm giác chưa biết ai quyết định và khoản đóng góp phục vụ việc gì. Tại một trường mầm non ở Đắk Lắk, Ban đại diện cha mẹ học sinh cấp trường thông báo trích 700.000 đồng từ quỹ mỗi lớp để “đồng hành cùng các hoạt động của trường”. Phụ huynh đặt câu hỏi về mục đích, tính tự nguyện và sự phù hợp với quy định; một số người lưu ý học phí năm học này đã tăng 20%. Ở một lớp 6 tại Hà Nội, quỹ được cho là thu 40 triệu đồng và đã chi 26 triệu đồng ngay đầu năm học. Hai trường hợp cần được nhìn riêng, nhưng đều nhấn mạnh một nguyên tắc: công khai không thể là phần bổ sung sau khi đã thu, chi.
Đề xuất trích tiền ở trường mầm non gây vướng mắc
Ở trường mầm non tư thục tại Đắk Lắk, điểm gây băn khoăn là đề xuất trích tiền từ quỹ từng lớp để hỗ trợ hoạt động cấp trường. Chủ trường Nguyễn Hoa Nam xác nhận có việc Ban đại diện cấp trường thu 700.000 đồng mỗi lớp từ quỹ lớp, nhưng nói khoản này không nộp cho nhà trường và không phải chủ trương của trường. Ông cũng cho biết nhà trường đã quán triệt không dùng quỹ phụ huynh cho hoạt động thuộc trách nhiệm của cơ sở giáo dục. Theo thông tin được nêu, trường có 16 lớp mầm non và 24 lớp tiểu học; sau khi yêu cầu Ban đại diện báo cáo tình hình hoạt động, nhà trường chưa nhận được thông tin. Đây là những dữ kiện riêng của vụ việc, không đủ để kết luận khoản tiền đã được sử dụng sai. Tuy nhiên, khi mục tiêu chỉ được diễn đạt chung là “đồng hành”, phụ huynh có lý do đòi hỏi lời giải thích cụ thể trước khi đồng ý.
Bối cảnh quy định cũng khiến câu hỏi về vai trò và trách nhiệm trở nên đáng chú ý. Nguồn tin dẫn khoản 6, Điều 6, Thông tư 81/2026/TT-BGDĐT, ban hành ngày 28/9/2026, nêu Ban đại diện cha mẹ học sinh cấp trường không phải cấp trên của Ban đại diện cấp lớp; ban đại diện không được trực tiếp thu, tiếp nhận hoặc quản lý tiền hỗ trợ, cũng không được ấn định mức đóng góp. Chủ trường nói thông tư có hiệu lực từ ngày 15/11/2026 và cho biết đã chuyển văn bản cho Ban đại diện để thực hiện. Những chi tiết ấy đặt ra yêu cầu làm rõ quy trình, chứ không thay thế việc xác minh từng khoản thu. Với phụ huynh, điều cần thấy là khoản đóng góp tự nguyện, người quản lý tiền và người chịu trách nhiệm báo cáo được xác định minh bạch.
Lớp 6 ở Hà Nội: chi nhanh, câu hỏi càng lớn
Vụ việc tại lớp 6 ở Hà Nội có quy mô và bản chất thông tin khác: một lớp THCS công lập được phản ánh có tổng quỹ phụ huynh 40 triệu đồng, trong đó 26 triệu đồng đã được chi ngay đầu năm học. Thông tin hiện có cho biết tốc độ chi tiêu khiến nhiều phụ huynh cảm thấy bức xúc, nhưng không nêu danh mục các khoản chi, người phê duyệt hay cách thức lấy ý kiến. Vì vậy, không nên suy đoán rằng từng khoản đều không hợp lý; điều có thể nói là con số đã chi lớn so với tổng quỹ khiến nhu cầu giải trình trở nên cấp thiết. Chi tiêu quỹ lớp cần đi kèm chứng từ, nội dung cụ thể và sự đồng thuận phù hợp, để cha mẹ học sinh có thể đối chiếu tiền đã thu với lợi ích dành cho học sinh. Thiếu các dữ kiện ấy, nghi ngờ dễ thay thế cho niềm tin.
Đặt cạnh nhau, hai vụ việc không chứng minh rằng mọi quỹ phụ huynh đều thiếu minh bạch. Trường hợp mầm non xoay quanh việc trích quỹ lớp để hỗ trợ hoạt động của trường; trường hợp lớp 6 tập trung vào số tiền đã chi sớm và phản ứng trước tốc độ chi tiêu. Khác biệt này quan trọng: một bên đặt câu hỏi về mục đích và phạm vi đóng góp, bên kia đòi hỏi thông tin cụ thể về các khoản đã sử dụng. Nhưng cả hai đều cho thấy phụ huynh không thể đánh giá thu chi phụ huynh nếu chỉ nhận được một con số tổng quát. Minh bạch quỹ lớp cần giúp người đóng góp biết khoản nào được đề xuất, ai thống nhất, tiền đi đâu và báo cáo ra sao.
Công khai trước và sau khi thu, chi
Cách xử lý thuyết phục nhất không phải là yêu cầu phụ huynh tin tưởng bằng lời, mà là công khai thông tin để họ tự kiểm tra. Trước khi thu, cần nêu rõ mục tiêu, khoản dự kiến và việc đóng góp có thực sự tự nguyện hay không. Khi chi, cần ghi lại nội dung, số tiền và căn cứ thống nhất; sau đó báo cáo để các gia đình biết phần còn lại. Nếu khoản hỗ trợ liên quan đến hoạt động của nhà trường, ranh giới giữa trách nhiệm của trường và đóng góp của phụ huynh càng phải được giải thích rõ. Những bước này không mặc định rằng có sai phạm trong hai vụ việc, cũng không đồng nghĩa mọi hoạt động chung đều không thể nhận hỗ trợ. Chúng chỉ bảo đảm rằng người đóng góp được biết và có cơ sở đặt câu hỏi.
Hai phản ứng phụ huynh đang nhắc đến cùng một điều: quỹ chung không thể chỉ có người thu và người chi biết rõ. Khi mục đích được nói cụ thể, quyết định có căn cứ và báo cáo đến đúng người, khoản đóng góp mới có cơ hội nhận được sự đồng thuận. Ngược lại, đề nghị chung chung hoặc chi tiêu nhanh mà thiếu thông tin sẽ làm nảy sinh hoài nghi, dù chưa thể kết luận về tính đúng sai của từng khoản. Kết luận cần giữ đúng giới hạn dữ kiện: đây là hai vụ việc riêng biệt, không phải bằng chứng để quy kết tất cả quỹ phụ huynh. Nhưng chúng đủ để khẳng định một chuẩn mực cần thiết: minh bạch phải đi cùng mỗi lần đề xuất thu, mỗi quyết định chi và mỗi lần báo cáo.
