Tín hiệu từ Washington: cứng rắn nhưng chưa có kế hoạch công khai
Căng thẳng Mỹ Iran là nguy cơ đối đầu leo thang khi Washington để ngỏ hành động quân sự nhằm ngăn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, còn Iran tuyên bố sẽ đáp trả nếu bị tấn công. Đây không còn chỉ là lời qua tiếng lại: mỗi bên đang công khai nâng mức cảnh báo, trong khi chưa có dấu hiệu cho thấy một lối thoát ngoại giao đã hình thành.
Ngày 22/10, Tổng thống Donald Trump nói Mỹ có thể mở rộng các hoạt động quân sự nhằm ngăn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, đồng thời cho biết Washington đã giáng những đòn mạnh và có thể “tiến xa hơn một chút”. Ông nói Mỹ không đàm phán với Tehran và hành động tiếp theo có thể diễn ra khá sớm. Tuy vậy, Trump không nêu mục tiêu, thời điểm hay quy mô của chiến dịch bổ sung. Khoảng trống thông tin này khiến phát biểu vừa mang tính răn đe, vừa làm tăng bất định: Tehran phải tính tới khả năng bị đánh, nhưng bên ngoài chưa thể biết ngưỡng hành động mà Washington thực sự đặt ra.
Do đó, Mỹ tấn công Iran chưa phải một kế hoạch được công bố; điều rõ ràng là Nhà Trắng đang giữ lựa chọn quân sự trên bàn và không phát tín hiệu nối lại đàm phán. Khi các điều kiện cụ thể vẫn mờ, nguy cơ tính toán sai lầm trở thành phần đáng lo nhất của cuộc khủng hoảng.
Tehran cảnh báo đáp trả nhanh và nhắm vào lợi ích Mỹ
Phản ứng từ Tehran không dừng ở tuyên bố phản đối. Ngày 20/10, Thiếu tướng Ali Abdollahi, chỉ huy cấp cao của Iran, cảnh báo bất kỳ hành động nào của Mỹ chống lại Iran đều sẽ dẫn đến đáp trả ngay lập tức, bất kể kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ. Ông nói các lực lượng vũ trang Iran đã chuẩn bị đối phó với những mối đe dọa ở mọi cấp độ.
Tướng Abdollahi còn tuyên bố Iran sẽ tấn công các lợi ích của Mỹ “không giới hạn” và bằng sức mạnh áp đảo. Đây là lời đe dọa rộng, không chỉ giới hạn vào một loại mục tiêu hay một thời điểm cụ thể; chính sự thiếu giới hạn được nêu ra khiến nó có sức răn đe nhưng cũng làm khó việc đánh giá chính xác phạm vi đáp trả. Iran cảnh báo đáp trả nhanh chóng, song các phát biểu công khai không xác định cụ thể hành động nào sẽ kích hoạt đòn trả đũa hay mục tiêu nào sẽ bị nhắm tới.
Vì thế, lời cảnh báo nên được xem là tín hiệu về ý chí gây tổn thất cho Washington, không phải bằng chứng rằng một cuộc tấn công đã được quyết định. Trong thế đối đầu này, tuyên bố cứng rắn có thể nhằm ngăn đối phương ra tay; nhưng nếu hai bên đọc sai ý định của nhau, nó cũng có thể khiến đường lùi ngày càng hẹp.
Căn cứ Mỹ trong khu vực và rủi ro trên biển
Mối lo không chỉ nằm ở một đòn đánh trực tiếp giữa hai nước. Hải quân thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cảnh báo phạm vi đối đầu có thể lan tới các căn cứ Mỹ Trung Đông nếu tình trạng trên biển tiếp diễn. Tehran cáo buộc Washington thúc giục tàu thuyền đi qua những tuyến hàng hải mà Iran cho là đã bị rải thủy lôi trái phép, trong khi các sự cố hàng hải gia tăng.
IRGC gọi đây là cảnh báo nghiêm túc và gắn khả năng mở rộng đối đầu với việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ tàu thuyền qua các tuyến đường tranh chấp. Lực lượng này trước đó cho biết đã tấn công bốn tàu tham gia chuyển dầu giữa các tàu ở Vịnh Ba Tư, khiến chúng bốc cháy; ba tàu khác được cho là va phải thủy lôi ở phía tây eo biển Hormuz. Những diễn biến ấy cho thấy rủi ro hàng hải đã trở thành một điểm nóng cụ thể, dù thông tin về sự cố được nêu trong các tuyên bố từ phía Iran.
Cảnh báo về căn cứ Mỹ mở rộng bản đồ nguy cơ, nhưng không chứng minh Tehran đã chọn mục tiêu hay quyết định tấn công. Điều đáng chú ý là một sự cố trên biển có thể bị diễn giải như hành động thù địch, kéo theo phản ứng vượt khỏi phạm vi ban đầu.
Cái giá được Tehran nhấn mạnh và giới hạn của lời răn đe
Ngày 23/10, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đăng trên mạng xã hội X một thông điệp cho rằng chiến tranh với Iran sẽ khiến Mỹ phải trả giá cả về kinh tế lẫn quân sự. Ông nêu nguy cơ thị trường chứng khoán sụp đổ, máy bay chiến đấu bị bắn hạ, nợ chính phủ tăng, lạm phát leo thang và số quân nhân Mỹ thiệt mạng tăng lên. Đây là cảnh báo chính trị từ lãnh đạo Iran, không phải dự báo đã được kiểm chứng độc lập.
Ghalibaf cũng nói chiến tranh không phải lựa chọn không thể tránh khỏi, nhưng Washington sẽ phải gánh chịu hậu quả nếu chọn con đường đó. Lời nhấn mạnh này phản ánh nỗ lực răn đe bằng cách làm nổi bật rủi ro kéo dài và cái giá trong nước, thay vì chỉ tập trung vào năng lực quân sự. Tuy nhiên, nó không xóa được thực tế rằng cả hai phía đang công khai chuẩn bị cho kịch bản xấu.
Hiện chưa có kế hoạch quân sự cụ thể nào được Washington công bố, còn Tehran chưa nêu rõ cách thức đáp trả. Bởi vậy, nguy cơ leo thang là có thật nhưng phạm vi vẫn chưa thể xác định. Kết luận đáng lưu ý không phải chiến tranh chắc chắn xảy ra, mà là các lời đe dọa và điểm nóng hàng hải đang làm một sự cố đơn lẻ có khả năng biến thành đối đầu khu vực.
