Mở cơ hội cứu chữa, không hạ thấp hàng rào bảo vệ
Hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi là việc hiến mô tái sinh khi còn sống hoặc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết, theo những điều kiện riêng của dự thảo luật. Đây không phải là quyền cho phép lấy cơ quan của trẻ đang sống để ghép cho người khác. Dự án luật sửa đổi đang được Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ hai, trong bối cảnh trẻ em cũng có thể mắc bệnh hiểm nghèo và cần mô, bộ phận có đặc điểm phù hợp mà người hiến trưởng thành khó đáp ứng. Đại biểu Trịnh Xuân An nêu vấn đề khi trao đổi với báo chí tại Quốc hội, còn Giáo sư, Tiến sĩ Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, nhấn mạnh cần giải thích quy định đầy đủ, khoa học và minh bạch. Theo tôi, tranh luận không nên bị đẩy thành lựa chọn giữa lòng nhân ái và an toàn: chính sách chỉ đáng mở rộng nếu hàng rào bảo vệ trẻ đủ chặt.
Phân biệt hiến mô tái sinh với hiến tạng khi còn sống
Điểm dễ gây hiểu lầm nhất là cụm từ hiến mô trẻ em. Dự thảo chỉ cho phép trẻ hiến mô tái sinh, chẳng hạn tế bào gốc tạo máu, trong một số trường hợp điều trị người thân và khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi có thể hiến cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị hoặc em ruột. Cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ đều phải đồng ý. Mô tái sinh có thể tiếp tục được cơ thể sản sinh sau khi lấy với lượng và kỹ thuật phù hợp, nhưng điều đó không biến việc hiến thành không rủi ro; cần đánh giá sức khỏe và tư vấn đầy đủ. Dự thảo nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể nào của người dưới 18 tuổi đang sống. Vì vậy, hiến tạng trẻ vị thành niên khi còn sống không đồng nghĩa với quyền lấy cơ quan lành.
Hội đồng Y khoa là lớp bảo vệ cần thiết
Các giới hạn về tuổi, người nhận và sự đồng ý là nền tảng pháp lý, nhưng chưa đủ để kết luận một ca hiến phù hợp với lợi ích của trẻ. Đại biểu Trịnh Xuân An và một số đại biểu đề xuất bổ sung đánh giá của Hội đồng Y khoa hoặc Hội đồng Đạo đức; theo ông, thẩm định chuyên môn cần xem xét đầy đủ các yếu tố y tế. Đây là đề xuất đáng ủng hộ: một hội đồng độc lập có thể kiểm tra tính cần thiết, nguy cơ đối với người hiến nhỏ tuổi, sự phù hợp của phương án điều trị và khả năng có lựa chọn khác. Hội đồng không thể thay thế sự đồng ý của trẻ, cũng không nên biến thành thủ tục đóng dấu. Vai trò của nó là tạo thêm một điểm kiểm soát, để lợi ích của người nhận không lấn át quyền và an toàn của người hiến.
Hiến sau khi chết cũng cần minh bạch và không gây áp lực
Quy định hiến tạng sau khi trẻ qua đời là một quy trình khác hẳn hiến mô khi còn sống. Việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ được xem xét khi hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, trẻ đã đăng ký hoặc bày tỏ nguyện vọng hiến trước khi qua đời, đồng thời cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý. Chết não không phải hôn mê sâu hay tình trạng nguy kịch; việc xác định phải theo tiêu chuẩn chuyên môn, và người trực tiếp điều trị, vận động hiến hoặc tham gia kíp lấy ghép không được tham gia hội đồng xác định tình trạng tử vong của chính người hiến đó. Tại Hội nghị Khoa học Quốc tế Điều dưỡng Bệnh viện Bạch Mai lần thứ IV, các chuyên gia nhấn mạnh hiến tạng phải tự nguyện, minh bạch, đúng pháp luật; ép buộc hoặc trục lợi phải bị xử lý. Sau khi luật được thông qua, Chính phủ và Bộ Y tế cần sớm ban hành hướng dẫn; truyền thông về hiến tạng cũng phải tránh gây sức ép lên gia đình đang đau buồn. Mở rộng cơ hội cứu chữa chỉ có ý nghĩa khi trẻ được bảo vệ trước tiên.
