Định mức mới không chỉ là thêm giờ đứng lớp
Định mức tiết dạy là số tiết đứng lớp trung bình mà giáo viên phải thực hiện mỗi tuần theo quy định, nhưng con số này không phản ánh trọn vẹn thời gian dành cho chuẩn bị bài, đánh giá học sinh và các nhiệm vụ giáo dục khác. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến về dự thảo thông tư quy định chế độ làm việc của giáo viên phổ thông và giáo viên dự bị đại học, trong đó đề xuất tăng định mức hằng tuần. Cụ thể, giáo viên tiểu học dự kiến tăng từ 23 lên 24 tiết, THCS từ 19 lên 20 tiết, còn THPT từ 17 lên 19 tiết. Đây vẫn là đề xuất, chưa phải quy định đã được thông qua. Bởi vậy, câu hỏi không nên dừng ở việc mỗi người dạy thêm bao nhiêu tiết, mà phải là phần việc nào được điều chỉnh tương ứng để bảo đảm giáo viên còn thời gian làm tốt nhiệm vụ ngoài lớp học.
Với 35 tuần thực học, mức tăng tương đương 35 tiết mỗi năm ở tiểu học và THCS, và 70 tiết ở THPT. Quy mô này đủ lớn để cần một đánh giá tác động thực chất, thay vì mặc định rằng tăng thời lượng lên lớp sẽ tự động giúp sử dụng nhân lực hiệu quả hơn.
Công việc phía sau mỗi tiết học dễ bị bỏ sót
Lập luận ủng hộ điều chỉnh có cơ sở: ngành giáo dục đang triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018, tổ chức dạy học hai buổi mỗi ngày và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số. Một số cán bộ quản lý cho rằng công nghệ có thể rút ngắn thời gian soạn giáo án, chấm bài và nhập điểm, đồng thời giúp giải quyết tình trạng thiếu giáo viên cục bộ. Nhưng lợi ích ấy không đồng đều và không thể coi là thời gian rảnh mặc định của mọi giáo viên.
Giáo viên còn phải chuẩn bị học liệu, theo dõi tiến bộ và tâm lý của từng học sinh, trao đổi với phụ huynh, làm công tác chủ nhiệm và hoàn thành nhiệm vụ chuyên môn. Một giáo viên tiểu học được phỏng vấn cảnh báo rằng nếu tăng định mức mà không giảm việc hành chính, bổ sung nhân lực hỗ trợ và bảo đảm chế độ phù hợp, áp lực có thể tăng và ảnh hưởng chất lượng dạy học. Khi thời gian dành cho việc ở trường bị thu hẹp, phần việc chưa hoàn tất có thể dồn về nhà; thời gian tự học, cập nhật công nghệ và đổi mới phương pháp cũng có nguy cơ bị lấn át.
Ý kiến từ Hà Tĩnh nhấn mạnh khác biệt giữa các cấp
Những chia sẻ từ Hà Tĩnh cho thấy một mức định mức chung có thể tạo ra áp lực khác nhau tùy cấp học và điều kiện từng trường. Giáo viên tiểu học phải theo sát khả năng tiếp thu, tâm lý và sự tiến bộ của học sinh, đồng thời phối hợp với gia đình; vì vậy, tăng tiết cần đi cùng điều kiện để duy trì sự quan tâm sát sao ấy. Ở THCS, bài toán còn liên quan đến cơ cấu giáo viên theo môn và khả năng xếp thời khóa biểu. Nếu phân công không hợp lý, số tiết cao hơn chưa chắc giúp đội ngũ được sử dụng hiệu quả hơn.
Ở THPT, yêu cầu củng cố kiến thức, hướng dẫn ôn tập và chuẩn bị cho các kỳ thi tạo thêm áp lực chuyên môn. Do đó, đánh giá đề xuất tăng tiết dạy cần xem xét tải công việc thực tế của từng cấp, tình trạng nhân lực và cách tổ chức dạy học tại từng trường; không nên chỉ lấy số tiết chuẩn làm thước đo năng suất. Cùng một con số có thể khả thi ở nơi đủ người, nhưng gây quá tải ở nơi thiếu giáo viên hoặc phải phân công chắp vá.
Muốn tăng định mức, cần công khai điều kiện đi kèm
Trước khi quyết định, cơ quan soạn thảo nên công bố đánh giá tác động dựa trên toàn bộ thời gian lao động, không chỉ giờ lên lớp; đồng thời thử nghiệm hoặc tổ chức đánh giá độc lập và nêu rõ biện pháp bảo vệ giáo viên. Đây là điều cần thiết để phân biệt nơi thiếu giáo viên thật sự với nơi có thể cải thiện việc phân công, cũng như xác định công nghệ đã giảm được khâu nào và khâu nào vẫn đòi hỏi thời gian chuyên môn.
Dự thảo cũng cần được đọc cùng các quy định giảm tiết hiện hành được nêu trong tài liệu: giáo viên chủ nhiệm được giảm 4 tiết mỗi tuần, và giáo viên nữ nuôi con dưới 12 tháng tuổi ở tiểu học cũng được giảm 4 tiết. Những ngoại lệ này quan trọng, nhưng không thay thế việc rà soát khối lượng công việc của số đông giáo viên. Đề xuất nâng giáo viên tiểu học từ 23 lên 24 tiết mỗi tuần có thể là một lựa chọn chính sách; để thuyết phục, nó phải đi kèm dữ liệu, hỗ trợ nhân lực và cơ chế giảm việc không trực tiếp phục vụ dạy học. Nếu chưa có những điều kiện ấy, tăng định mức có nguy cơ lấy thời gian chuẩn bị và chăm sóc học sinh để đổi lấy thêm tiết đứng lớp. Chính sách chỉ đáng thông qua khi sử dụng nhân lực hiệu quả mà vẫn giữ được chất lượng dạy học lâu dài.
