Một lớp bảo vệ vừa túi tiền, không phải lời giải trọn vẹn
Bảo hiểm tài xế công nghệ là hình thức bảo vệ tài chính trước tai nạn và tổn thất sức khỏe phát sinh trong quá trình mưu sinh trên nền tảng số, được thiết kế phù hợp với thu nhập biến động của người chạy xe. Mô hình tích lũy vi mô của GSM trích tự động từ 100 đồng cho mỗi cuốc xe máy và 200 đồng cho mỗi cuốc ô tô, thay vì buộc tài xế đóng khoản lớn theo kỳ. Đây là hướng đi đáng chú ý: biến bảo hiểm từ quyết định tốn kém, khó duy trì thành một khoản nhỏ gắn với nhịp làm việc. Nhưng cần gọi đúng vai trò của nó. Một gói bảo hiểm thương mại có thể tạo điểm tựa khi tai nạn xảy ra; nó không tự giải quyết quyền tham gia bảo hiểm xã hội, sự ổn định thu nhập hay địa vị pháp lý của tài xế. Lưới an sinh chỉ chắc khi lớp bảo vệ này là một phần của cơ chế rộng hơn.
Rủi ro theo tài xế cả khi ứng dụng không có cuốc
Khoảng trống bảo vệ không phải nỗi lo trừu tượng. Một khảo sát năm 2024 tại TP.HCM ghi nhận 20,6% tài xế xe công nghệ từng gặp ít nhất một vụ tai nạn xe máy trong 12 tháng; trong khi nhiều gói hiện hành chỉ bảo vệ chặt trong thời gian đang thực hiện cuốc. Tai nạn có thể khiến người chạy xe nghỉ làm kéo dài, mất nguồn thu chính và phải tự gánh chi phí phục hồi. Cùng lúc, công việc đã khác xa hình dung về nghề tay trái linh hoạt: 93,6% tài xế được khảo sát coi đây là công việc chính. Khi sinh kế phụ thuộc vào việc chạy xe, rủi ro không dừng lại ở thương tích; nó có thể kéo theo mất thu nhập và ảnh hưởng cả gia đình. Vì thế, bảo hiểm tài xế công nghệ cần được đánh giá không chỉ qua mức chi trả, mà còn qua phạm vi bảo vệ và khả năng duy trì khi tài xế làm việc.
Tích lũy vi mô hạ ngưỡng tham gia
Điểm mạnh của mô hình từ 100 đồng nằm ở cách đóng góp bám theo số chuyến, qua đó tránh tạo thêm áp lực dòng tiền định kỳ cho người có thu nhập lên xuống. Mức đóng trung bình được nêu là 20.000–40.000 đồng mỗi tháng; quyền lợi tối đa có thể lên tới 300 triệu đồng với xe máy và 600 triệu đồng với ô tô. Quy mô đóng nhỏ có thể giúp bảo hiểm giá thấp dễ tiếp cận hơn, còn quyền lợi lớn tạo một khoản đệm trước biến cố nghiêm trọng. Theo thông tin về chương trình, sau hơn hai năm triển khai, gần như toàn bộ 300.000 đối tác tài xế của nền tảng đã tham gia; nguồn tin cũng cho biết bảo hiểm đã giúp nhiều gia đình có nguồn lực vượt qua tai nạn và biến cố sức khỏe. Tuy nhiên, độ phủ của một chương trình riêng không đồng nghĩa với an sinh tài xế đã được bảo đảm đầy đủ. Cần công khai điều kiện chi trả, giới hạn bảo vệ và cách xử lý những quãng thời gian ngoài cuốc.
Bảo hiểm thương mại cần đi cùng chính sách và đối thoại
Khoảng cách giữa bảo hiểm tai nạn và an sinh dài hạn thể hiện rõ ở số người tham gia BHXH tự nguyện: trong khoảng 600.000 tài xế công nghệ trên cả nước, chỉ khoảng 700 người tham gia. Cũng theo số liệu được nêu, 92,9% tài xế muốn được xác định rõ nghề nghiệp, địa vị pháp lý; 87,9% mong có cơ chế phù hợp để tham gia BHXH và được chăm lo về vật chất, tinh thần. Những con số này cho thấy nhu cầu không chỉ là bồi thường sau tai nạn, mà còn là quyền lợi và tiếng nói rõ ràng trong quan hệ với nền tảng. Luật BHXH năm 2024 mở cơ sở xem xét mở rộng diện tham gia bắt buộc; đề xuất sửa đổi được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến ngày 23/9 hướng tới người làm việc qua nền tảng số và người không có quan hệ lao động. Hướng đi hợp lý là chia sẻ trách nhiệm: nền tảng đóng góp tương xứng, tài xế đóng theo khả năng, Nhà nước hỗ trợ nhóm thu nhập thấp và giai đoạn chuyển tiếp; đồng thời cần đối thoại giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và đại diện tài xế.
Bảo hiểm giá thấp theo từng chuyến là một bước thực tế để thu hẹp vùng trống, bởi nó đưa một hình thức bảo vệ đến gần hơn với người lao động có dòng tiền bấp bênh. Nhưng không nên nhầm chiếc phao tài chính khi tai nạn xảy ra với cả hệ thống an sinh. Muốn bảo vệ tài xế bền vững, cần kết hợp bảo hiểm thương mại dễ tiếp cận với cơ chế BHXH phù hợp, phạm vi bảo vệ minh bạch và sự chia sẻ trách nhiệm giữa nền tảng, người lao động và Nhà nước.
