AI chủ quyền cần năng lực trong nước, không chỉ công nghệ nhập khẩu
AI chủ quyền là năng lực của một quốc gia trong việc phát triển, quản trị và ứng dụng trí tuệ nhân tạo dựa trên hạ tầng, nhân lực và khả năng tự chủ công nghệ của chính mình. Đây là thước đo hữu ích để nhìn vào cuộc trao đổi giữa Bộ Khoa học và Công nghệ với Dassault Systèmes: điều đáng chú ý không chỉ là tiếp cận công nghệ mới, mà là Việt Nam muốn tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra công nghệ. Ngày 4/11/2026, Thứ trưởng Lê Xuân Định làm việc với đoàn do ông Pierre Barnabe, Chủ tịch vận hành tập đoàn, dẫn đầu và ghi nhận chặng đường 20 năm hoạt động của Dassault Systèmes tại Việt Nam. Cuộc gặp diễn ra khi Việt Nam thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo định hướng Nghị quyết 57-NQ/TW. Bối cảnh ấy khiến hợp tác quốc tế cần được đánh giá bằng phần năng lực Việt Nam giữ lại và phát triển, chứ không chỉ bằng số giải pháp được đưa vào sử dụng.
Hạ tầng AI là điểm tựa của hợp tác
Hạ tầng trí tuệ nhân tạo là một trọng tâm được hai bên nêu rõ, gắn với mục tiêu hình thành hệ sinh thái AI chủ quyền tại Việt Nam. Ông Barnabe cho rằng phát triển AI cần ba yếu tố: hạ tầng và cấu trúc công nghệ, lựa chọn đối tác chiến lược phù hợp, cùng nguồn nhân lực chất lượng cao. Cách tiếp cận này hợp lý vì năng lực AI không thể hình thành chỉ bằng việc mua phần mềm hay triển khai một mô hình; cần cả nền tảng kỹ thuật, nhân lực có khả năng làm chủ và các đối tác giúp đưa nghiên cứu vào ứng dụng. Dassault Systèmes cho biết tập đoàn tiếp tục đồng hành trong các lĩnh vực gồm giao thông vận tải, năng lượng khí LNG, bán dẫn và trí tuệ nhân tạo. Với kinh nghiệm đưa công nghệ bản sao số và nền tảng 3DEXPERIENCE vào Việt Nam, tập đoàn có thể đóng góp chuyên môn công nghiệp, nhưng mục tiêu chủ quyền đòi hỏi Việt Nam tham gia thiết kế và kiểm soát những năng lực cốt lõi.
Từ chuyển giao sang cùng nghiên cứu và phát triển
Thông điệp đáng chú ý từ Bộ KH&CN là các tập đoàn quốc tế cần vượt khỏi vai trò cung cấp, chuyển giao giải pháp để cùng nghiên cứu và phát triển công nghệ. Hợp tác theo hướng đó có thể giúp doanh nghiệp và đội ngũ trong nước tích lũy kiến thức, làm chủ quy trình, từ đó giảm lệ thuộc vào công nghệ bên ngoài trong các lĩnh vực chiến lược. Đây là khác biệt quan trọng giữa tiếp nhận công nghệ và xây dựng năng lực tự chủ. Một kế hoạch cụ thể được ông Barnabe nêu là triển khai phòng thí nghiệm tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia, nối tiếp Trung tâm Xuất sắc đã thành lập và hướng tới nghiên cứu chuyên sâu, cơ chế đồng tài trợ. Tuy nhiên, giá trị của phòng thí nghiệm sẽ phụ thuộc vào mức độ gắn kết với cơ sở nghiên cứu Việt Nam, khả năng tạo kết quả có thể ứng dụng và cơ hội để nhân lực trong nước dẫn dắt các dự án, thay vì chỉ sử dụng công cụ do đối tác cung cấp.
Hợp tác thực chất phải đến được doanh nghiệp và sinh viên
AI chủ quyền sẽ khó trở thành năng lực quốc gia nếu lợi ích chỉ tập trung ở một số tập đoàn lớn. Vì vậy, đề nghị của Thứ trưởng Lê Xuân Định để Dassault Systèmes phối hợp xây dựng mô hình chuyển đổi số phù hợp với doanh nghiệp công nghiệp nhỏ và vừa là phép thử thực tế cho hợp tác. Nền tảng 3DEXPERIENCE tích hợp công cụ thiết kế, mô phỏng và quản lý dữ liệu, nhưng khả năng tiếp cận của doanh nghiệp nhỏ mới quyết định công nghệ có lan tỏa tới sản xuất hay không. Với sinh viên, tập đoàn cho biết sẵn sàng hỗ trợ tiếp cận phần mềm chuyên ngành với chi phí thấp để phục vụ học tập và nghiên cứu. Bộ cũng đang chuẩn bị định hướng phát triển nhân lực, hoàn thiện hành lang pháp lý về AI và xem xét chính sách hỗ trợ cho lĩnh vực công nghệ chiến lược. Hai bên thống nhất tiếp tục trao đổi, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và kỹ thuật trong triển khai. Kết quả cần được đo bằng kỹ năng, nghiên cứu và ứng dụng thực tế hình thành tại Việt Nam.
