Đào tạo phải dẫn tới việc làm, không chỉ hoàn thành khóa học
Đào tạo nghề nông thôn là quá trình trang bị kiến thức và kỹ năng để người dân có thể tìm việc, tự tạo sinh kế hoặc nâng năng suất ngay tại địa phương. Giá trị của chương trình vì thế không nên chỉ tính bằng số người nhập học, mà phải đo bằng khả năng áp dụng nghề sau khóa học.
Nhiều nơi đang điều chỉnh theo hướng này vì tình trạng học xong nhưng thiếu kỹ năng thực hành hoặc khó tìm việc phù hợp vẫn là điểm yếu của đào tạo nghề. An Giang ban hành kế hoạch giai đoạn 2026-2030 ngày 14/4/2026, đặt mục tiêu đào tạo bình quân 40.000 người mỗi năm; khoảng 70% học nghề phi nông nghiệp, phần còn lại thuộc nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn. Đến năm 2030, tỉnh hướng tới tỷ lệ lao động qua đào tạo khoảng 79%, trong đó khoảng 35% có bằng cấp, chứng chỉ, và ít nhất 85% người học có việc làm. Đây là cách đặt thước đo đúng hơn: việc làm lao động nông thôn phải là kết quả đầu ra, không phải kỳ vọng để sau cùng.
An Giang cũng ưu tiên các ngành gắn với lợi thế và chuyển dịch kinh tế như công nghiệp, du lịch, logistics, kinh tế biển, nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ. Chọn đúng nghề có thể giúp người học vào doanh nghiệp, nhưng cũng mở đường để họ tự tổ chức sản xuất, kinh doanh và tăng thu nhập tại quê nhà.
Doanh nghiệp và hợp tác xã cần tham gia từ đầu
Đào tạo nghề gắn tuyển dụng chỉ có ý nghĩa khi đơn vị sử dụng lao động góp mặt trước lúc mở lớp, chứ không phải đợi đến khi học viên tốt nghiệp mới tìm đầu ra. Hà Tĩnh đang đổi mới nội dung, phương pháp và cách tổ chức đào tạo theo hướng mở, linh hoạt, hiện đại; lựa chọn nghề dựa trên nhu cầu của người học và nhân lực mà doanh nghiệp, hợp tác xã, cơ sở sản xuất cần.
Trong giai đoạn 2026-2030, Hà Tĩnh đặt mục tiêu đào tạo, đào tạo lại và nâng kỹ năng nghề cho hơn 10.000 người; nghề nông nghiệp chiếm 30%, nghề phi nông nghiệp 70%, còn lao động nữ chiếm 60% số người tham gia. Các khóa học hướng tới nông nghiệp công nghệ cao, chế biến nông sản, dịch vụ nông thôn, du lịch cộng đồng và nghề truyền thống có khả năng tạo việc làm bền vững. Tỉnh cũng chủ trương tăng liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp, hợp tác xã trong giảng dạy và giới thiệu việc làm.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu gắn đào tạo với đầu ra: người học cần có cơ hội đi làm, tự tạo việc làm hoặc tăng năng suất và thu nhập sau khóa học. Cách làm này buộc chương trình phải sát điều kiện sản xuất thực tế, đồng thời giúp người dân hiểu rõ nghề được học có thể dẫn tới lựa chọn sinh kế nào.
Tây Ninh cho thấy thực hành và khảo sát nhu cầu có thể đi cùng nhau
Tây Ninh lựa chọn cách nâng chất lượng lao động nông thôn bằng nhiều giải pháp kết hợp, trong đó có đổi mới phương thức dạy nghề, khảo sát nhu cầu học và nhu cầu tuyển dụng tại từng địa bàn. Tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp, chứng chỉ của tỉnh đạt 31,19% vào năm 2025, cao hơn mục tiêu chung 25% của giai đoạn 2021-2025.
Tỉnh mở rộng dạy nghề linh hoạt, hướng dẫn thực hành và tổ chức lớp lưu động tại xã, ấp. Nội dung cũng dịch chuyển khỏi những nghề truyền thống có năng suất thấp sang nghề ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số và kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, như trồng rau an toàn, nuôi gia súc, trồng nấm và tưới tự động. Đây là lựa chọn thiết thực hơn việc mở lớp theo những gì cơ sở dạy nghề sẵn có, bất kể thị trường cần gì.
Kết quả về việc làm cũng là chỉ dấu đáng quan tâm: hơn 80% lao động sau đào tạo có việc mới hoặc tiếp tục việc cũ với năng suất, thu nhập cao hơn. Con số này cho thấy kỹ năng nghề thực hành có thể tạo lợi ích ngay cả khi người học không chuyển sang một ngành hoàn toàn mới. Tuy vậy, để duy trì kết quả, khảo sát nhu cầu tuyển người và điều kiện sản xuất cần trở thành khâu thường xuyên, không chỉ là bước đầu khi lập kế hoạch.
TPHCM cần biến mục tiêu đổi mới thành sinh kế bền vững
Ngày 9/11, UBND TPHCM phê duyệt đề án đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông nghiệp cho lao động nông thôn giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045. Đây là bước cần thiết khi địa bàn nông thôn của thành phố mở rộng sau sắp xếp đơn vị hành chính, còn cơ cấu việc làm chuyển từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang không gian đan xen nông nghiệp đô thị, công nghiệp, dịch vụ và du lịch.
Thành phố thừa nhận số lượng người được đào tạo giai đoạn 2021-2025 khả quan nhưng tỷ lệ làm đúng nghề và có thu nhập bền vững chưa đạt kỳ vọng. Các nghề truyền thống suy giảm sức hấp dẫn, trong khi lao động trung niên và lớn tuổi có thể gặp khó khi tìm việc ổn định; nhu cầu về kỹ năng số, khả năng thích ứng và làm việc linh hoạt cũng tăng lên. Vì thế, đào tạo không thể chỉ thêm một vài nội dung mới vào chương trình cũ: cần thiết kế khóa học phù hợp với độ tuổi, năng lực và cơ hội việc làm thực tế.
Bốn địa phương cùng chỉ ra một hướng đi: lấy nhu cầu thị trường làm điểm xuất phát, dành chỗ cho thực hành và gắn cơ sở đào tạo với nơi tuyển dụng. Nếu đầu ra vẫn chỉ được báo cáo bằng số lớp, số học viên hay chứng chỉ, người lao động sẽ tiếp tục gánh rủi ro sau tốt nghiệp. Đào tạo nghề nông thôn chỉ hoàn thành nhiệm vụ khi kỹ năng mới chuyển thành việc làm ổn định, năng suất cao hơn hoặc sinh kế do chính người học tạo ra.
