Sửa đổi Luật Điện lực là gì và vì sao phải đặt lại bài toán lợi ích?
Sửa đổi Luật Điện lực là quá trình điều chỉnh các quy định pháp lý về đầu tư, sản xuất, truyền tải và cung ứng điện nhằm bảo đảm an ninh năng lượng, thu hút vốn tư nhân, đồng thời giữ cho người dân được tiếp cận điện với giá hợp lý và hệ thống điện vận hành ổn định, minh bạch trong dài hạn. Chiều 20/10, tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh rằng dù Luật Điện lực mới được sửa đổi, việc tiếp tục hoàn thiện vẫn cần thiết để đồng bộ với Luật Quy hoạch, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Đấu thầu và tháo gỡ vướng mắc thực tiễn. Nói cách khác, sửa đổi luật điện lực lần này không chỉ là chỉnh vài điều khoản kỹ thuật, mà là đặt lại toàn bộ bài toán lợi ích giữa nhà đầu tư, Nhà nước và người dân.
Thiếu điện, mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ gãy từ gốc
Thông điệp cốt lõi của Chính phủ là: muốn tăng trưởng kinh tế hai con số thì trước hết phải đủ điện. Thiếu điện ở Việt Nam đã được cảnh báo có thể ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng này. Khi chiến lược phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhu cầu điện không chỉ tăng, mà tăng theo cấp số nhân. Các trung tâm dữ liệu quốc gia, trung tâm dự phòng, hệ thống dữ liệu của bộ, ngành, địa phương, cùng làn sóng đầu tư công nghệ cao, đều đòi hỏi nguồn điện lớn, ổn định, liên tục. Nếu Quy hoạch điện VIII tiếp tục chậm, nhiều dự án nguồn và lưới không kịp tiến độ, nguy cơ thiếu điện Việt Nam sẽ không còn là kịch bản giả định mà trở thành lực cản hiện hữu đối với tăng trưởng.
Nhà đầu tư cần gì, Nhà nước cần gì – và người dân đứng ở đâu?
Thủ tướng nói thẳng: phải tìm được điểm cân bằng giữa lợi ích nhà đầu tư, lợi ích Nhà nước và lợi ích Nhân dân. Các dự án điện gió ngoài khơi có thể mất tới 10 năm làm thủ tục, nếu cải cách hành chính tốt có thể rút xuống khoảng 5 năm. Với những dự án vốn lớn, thời gian thu hồi dài, nhà đầu tư cần môi trường có tính dự báo, cạnh tranh và an toàn cho nguồn vốn. Ngược lại, Nhà nước phải bảo đảm an ninh năng lượng, giữ ổn định kinh tế vĩ mô, không để chi phí điện đẩy chi phí đầu vào toàn nền kinh tế lên quá cao. Và người dân, những người cuối cùng trả tiền điện, phải được tiếp cận điện với mức giá điện hợp lý, minh bạch, không bị biến thành “bộ đệm” gánh mọi rủi ro chính sách. Nếu sửa đổi luật điện lực chỉ nghiêng về một phía, hệ thống sẽ mất cân bằng.
Giá điện hợp lý trong bối cảnh nguồn mới đắt đỏ: bài toán chính trị hơn là kỹ thuật
Dư địa thủy điện gần như đã chạm trần, trong khi nhiệt điện than bị giới hạn bởi cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Việt Nam buộc phải chuyển sang điện khí trong nước, điện khí LNG nhập khẩu, điện gió, điện mặt trời, điện gió ngoài khơi và các nguồn năng lượng mới. Nhưng mỗi loại nguồn điện có chi phí đầu tư và giá thành khác nhau; riêng LNG nếu chiếm tỉ trọng lớn có thể đẩy giá thành điện lên cao, tạo áp lực lớn lên giá điện bán lẻ. Trong bối cảnh đó, yêu cầu “người dân được tiếp cận điện với mức giá hợp lý” không chỉ là khẩu hiệu xã hội mà là tiêu chí buộc mọi thiết kế cơ chế giá phải tuân theo. Cơ chế giá điện cao điểm và ngoài giờ cao điểm, nếu được cải cách, phải được đánh giá tác động kỹ lưỡng đến từng nhóm hộ, tránh chuyển gánh nặng sang những người yếu thế.
Hoàn thiện luật, cải cách thủ tục và cập nhật Quy hoạch điện VIII: không còn nhiều thời gian
Thủ tướng bày tỏ lo ngại về tiến độ triển khai Quy hoạch điện VIII khi nhiều dự án nguồn và lưới vẫn chậm, đe dọa khả năng đáp ứng nhu cầu điện. Chính phủ sẽ chỉ đạo Bộ Công Thương phối hợp các bộ, ngành, địa phương rà soát, cập nhật, điều chỉnh Quy hoạch điện VIII, bảo đảm các dự án được bổ sung có tính khả thi và phù hợp khả năng huy động nguồn lực. Đồng thời, Bộ Công Thương được giao tiếp thu đầy đủ ý kiến đại biểu Quốc hội và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện dự thảo Luật Điện lực, cùng với hệ thống nghị định, thông tư hướng dẫn, nhằm có thể thực thi ngay khi luật có hiệu lực. Với việc đã sửa Luật Dầu khí và nay sửa đổi luật điện lực, mục tiêu là tạo nền tảng pháp lý để huy động nguồn lực lớn cho ngành năng lượng. Câu hỏi còn lại là: chúng ta có dám cải cách đủ nhanh để không bỏ lỡ cơ hội tăng trưởng hai con số hay không?
