Tăng nhu cầu, lưới truyền tải chưa theo kịp
Hạ tầng điện Điện Biên là hệ thống đường dây, trạm biến áp và công trình kết nối nguồn điện với hộ dân, cơ sở sản xuất trên địa bàn miền núi, trong đó năng lực truyền tải quyết định điện có đến được nơi cần và nguồn phát có được khai thác hay không. Ngày 4/11/2026, UBND tỉnh Điện Biên và Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) tổ chức hội nghị bàn về cung ứng điện, đầu tư lưới, phát triển nguồn và giải tỏa công suất; trước đó một ngày, EVNNPC làm việc với Công ty Điện lực Điện Biên về nhiệm vụ cung cấp điện và ưu tiên hạ tầng vùng sâu, vùng xa, biên giới. Thông điệp đáng chú ý không chỉ là đẩy nhanh dự án, mà là phải xây lưới đồng bộ với nguồn và đặt người dân ở nơi khó tiếp cận vào trọng tâm. Điện thương phẩm tăng từ 276,22 triệu kWh lên khoảng 388,125 triệu kWh trong giai đoạn 2021–2026, bình quân 6,79% mỗi năm.
Nút thắt truyền tải phải được tháo gỡ
Tăng trưởng tiêu thụ điện là tín hiệu của nhu cầu sản xuất và đời sống đi lên, nhưng cũng khiến những điểm yếu của lưới hiện hữu khó có thể trì hoãn xử lý. Điện Biên chưa có đường dây 220 kV và 500 kV vận hành; các nguồn điện và việc giải tỏa công suất vẫn phụ thuộc chủ yếu vào lưới 110 kV, vốn có tuyến tiệm cận giới hạn khi thủy điện phát cao. Tỉnh hiện có 24 nhà máy thủy điện hòa lưới, tổng công suất 334,4 MW, trong khi quy hoạch nguồn đến năm 2030 xấp xỉ 3.000 MW. Khoảng cách giữa tiềm năng phát điện và khả năng đưa điện đi nơi khác là lý do đầu tư truyền tải cần được xem như điều kiện phát triển, không phải hạng mục đi sau. Nếu không, nguồn mới có thể tăng nhanh hơn năng lực tiếp nhận của hệ thống.
EVNNPC đã phối hợp triển khai 7 dự án lưới 110 kV trong giai đoạn 2021–2025, góp phần nâng khả năng cung ứng và kết nối nguồn; bước tiếp theo là tiếp tục cải tạo lưới hiện hữu và đẩy nhanh các công trình điện áp cao. Đây là nền tảng để lưới điện Điện Biên vừa phục vụ phụ tải địa phương, vừa tiếp nhận hiệu quả nguồn thủy điện và các dự án năng lượng mới.
Mốc công trình phải đi cùng phối hợp thực chất
Tại hội nghị, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Minh Phú và Tổng Giám đốc EVNNPC Nguyễn Đức Thiện thống nhất kiến nghị đẩy nhanh Trạm biến áp 220 kV Điện Biên và đường dây 220 kV Sơn La – Điện Biên, hướng tới đóng điện trong quý I/2027; các bên cũng cần sớm hoàn thiện thủ tục tuyến 500 kV Lai Châu – Điện Biên. Đây là những mốc cụ thể, nhưng tiến độ chỉ có ý nghĩa khi thủ tục, thi công và phối hợp vận hành được xử lý liên tục. EVNNPC Điện Biên cần tiếp tục gắn đầu tư lưới với kế hoạch phát triển và giải tỏa nguồn, đồng thời phối hợp chặt với các chủ đầu tư thủy điện. Cách làm này quan trọng bởi một dự án truyền tải chậm có thể hạn chế cả khả năng khai thác nguồn lẫn dư địa đáp ứng nhu cầu đang tăng.
Cung cấp điện cho dân cư cũng cần được đo bằng kết quả tại từng bản làng, không chỉ bằng công suất toàn tỉnh. Đến hết tháng 9/2026, Công ty Điện lực Điện Biên đã đầu tư cấp điện cho 1.095 hộ tại 52 thôn, bản đặc biệt khó khăn; 116 hộ ở 8 thôn, bản còn lại đang được chuẩn bị đầu tư, với mục tiêu hoàn thành trong năm 2027. Những con số này cho thấy đầu tư hạ tầng có tác động trực tiếp đến khả năng tiếp cận điện, điều kiện sinh hoạt và cơ hội phát triển kinh tế của người dân.
Điện vùng biên phải là ưu tiên lâu dài
Địa hình phức tạp, phụ tải phân tán và thời tiết bất thường khiến việc bảo đảm điện ở miền núi không thể chỉ dựa vào các công trình trục chính. Công ty Điện lực Điện Biên đã xác định ưu tiên phát triển hạ tầng tại vùng sâu, vùng xa, biên giới, đồng thời đề xuất đầu tư và củng cố lưới tại Mường Nhé, Nậm Pồ cùng khu vực biên giới, cửa khẩu Huổi Puốc. Định hướng điện vùng biên vì thế cần song hành hai nhiệm vụ: mở rộng tiếp cận cho nơi còn khó khăn và nâng độ tin cậy vận hành ở những khu vực đã có điện. Đây không phải phần việc bên lề của quy hoạch năng lượng; đó là điều kiện để dịch vụ công, sinh kế và hoạt động kinh tế tại địa bàn xa trung tâm không bị bỏ lại.
Điện Biên và EVNNPC đã xác lập hướng đi đúng khi đặt tiến độ truyền tải, phối hợp với các nhà máy và cấp điện vùng khó khăn trong cùng một chương trình. Thước đo tiếp theo không nên dừng ở số dự án được khởi động, mà phải là công trình hoàn thành đúng hạn, công suất nguồn được giải tỏa và thêm hộ dân được cấp điện. Nếu những cam kết này được chuyển thành kết quả trên thực địa, lưới điện sẽ vừa hỗ trợ tăng trưởng vừa củng cố an ninh năng lượng và đời sống vùng biên.
