Khởi nghiệp xanh bắt đầu từ tài nguyên quanh ta
Khởi nghiệp xanh là cách xây dựng hoạt động kinh doanh dựa trên tài nguyên địa phương, đổi mới sản phẩm và quy trình để tăng giá trị kinh tế, đồng thời hạn chế tác động đến môi trường. Cách tiếp cận này nổi bật tại vòng chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh lần thứ 12, diễn ra ngày 31/10 và 1/11/2026 tại Hội trường Thống Nhất, TP.HCM, với 34 dự án từ 18 tỉnh, thành phố. Quy mô và độ phủ địa lý đáng chú ý, nhưng điều đáng kể hơn là các ý tưởng không xem nông sản, dược liệu hay phụ phẩm như hàng hóa thô khó bán. Chúng được nhìn nhận như đầu vào cho sản phẩm, vật liệu và dịch vụ mới. Khi yêu cầu phát triển bền vững ngày càng rõ, biến nguồn lực sẵn có thành chuỗi giá trị có thể vừa mở cửa kinh doanh vừa giảm lãng phí.
Chế biến giúp nông sản vượt khỏi giới hạn mùa vụ
Một nhóm dự án tập trung vào chế biến nông sản và thực phẩm, với các sản phẩm như thốt nốt đóng lon, bơ hạt điều, chuối, mứt me, trà từ cây chè Gay, chanh dây, la hán quả, củ nưa, chả cá rô phi và măng mai. Danh mục này cho thấy nguyên liệu quen thuộc vẫn có thể tìm được cách tiếp cận mới nếu sản phẩm phù hợp với nhu cầu người mua. Chế biến có ý nghĩa thực tế: sản phẩm thường thuận lợi hơn cho bảo quản, vận chuyển và phân phối, còn xây dựng thương hiệu giúp nguyên liệu địa phương dễ được nhận diện hơn. Tuy vậy, sản phẩm lạ không tự bảo đảm doanh thu. Dự án cần xác định khách hàng, duy trì chất lượng, tổ chức sản xuất và tìm đầu ra ổn định. Nếu người làm nguyên liệu không được tham gia chuỗi giá trị và hưởng lợi tương xứng, câu chuyện phát triển địa phương sẽ khó bền lâu.
Phụ phẩm có thể trở thành đầu vào công nghệ
Tận dụng phụ phẩm là một trong những hướng giàu tiềm năng vì đồng thời giải quyết bài toán chất thải và tìm kiếm nguyên liệu mới. Coffeenergy thu gom bã cà phê để tạo vật liệu carbon hoạt hóa, hướng tới phát triển pin hữu cơ; một dự án khác đề xuất dùng vỏ sầu riêng làm than sinh học, giấm gỗ và phân bón hữu cơ. Những thử nghiệm này cho thấy giá trị xanh không chỉ nằm ở sản phẩm cuối, mà còn ở cách đưa vật liệu từng bị bỏ đi trở lại nền kinh tế. Công nghệ cũng có thể mở rộng lợi ích đến người dân và người tiêu dùng. Với dự án pin từ bã cà phê, nhóm phát triển bộ học cụ STEM “Pin xanh” cùng hoạt động trải nghiệm khoa học cho học sinh; kế hoạch tiếp theo là hoàn thiện nghiên cứu, tăng khả năng lưu trữ và tìm đối tác điện tử. Dù vậy, từ mẫu thử đến thương mại hóa vẫn cần kiểm chứng chất lượng, quy mô sản xuất và tác động môi trường.
Công nghệ chỉ có giá trị khi nối được với thị trường
Các hướng nông nghiệp công nghệ tại cuộc thi gồm EA Agri với hệ sinh thái nông nghiệp thông minh, Chợ Cà Phê với nền tảng hạ tầng số, Creain với nền tảng kinh tế sáng tạo và VA ECO ROASTERY với định hướng rang cà phê thông minh, phát thải thấp. Đây là tín hiệu tích cực: công nghệ xanh có thể hỗ trợ sản xuất, xử lý nguyên liệu và kết nối hoạt động kinh doanh, thay vì chỉ là lớp trang trí cho một sản phẩm. Nhưng khả năng nhân rộng không đến từ công nghệ đơn lẻ. Dự án cần chứng minh rằng giải pháp giúp sản phẩm tốt hơn, giảm lãng phí hoặc tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn. Theo bà Vũ Kim Anh, Phó Giám đốc Trung tâm BSA phụ trách cuộc thi, trung tâm tổ chức tập huấn về phát triển sản phẩm, bao bì, truyền thông số và mở rộng thị trường, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận người tiêu dùng.
Kết luận: 34 dự án cho thấy tài nguyên bản địa và phụ phẩm có thể trở thành nền tảng kinh doanh mới khi được kết hợp với chế biến, công nghệ và năng lực bán hàng. Thước đo quyết định sẽ không phải là ý tưởng xanh đến đâu, mà là dự án có tạo được sản phẩm hữu ích, đầu ra ổn định và lợi ích thực chất cho cộng đồng cung ứng hay không.
