CCUS là một phần của lời giải, không phải lối tắt
Công nghệ CCUS là chuỗi giải pháp thu giữ CO₂ từ nguồn phát thải, sử dụng lượng khí này trong sản xuất hoặc đưa vào lưu trữ dài hạn, nhằm góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Đây là công cụ hỗ trợ chứ không thay thế việc cắt giảm phát thải tại nguồn. Việt Nam cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, trong khi các ngành như năng lượng, xi măng, thép, hóa chất và dầu khí còn nhiều khó khăn khi chuyển đổi. Vì vậy, thu giữ carbon có thể có vai trò đáng kể ở những nơi các biện pháp khác chưa đủ sức xử lý lượng phát thải còn lại. Nhưng tiềm năng không đồng nghĩa với hiệu quả đã được chứng minh ở mọi ngành: mỗi dự án cần cho thấy mức giảm phát thải thực, độ an toàn và sự phù hợp với điều kiện trong nước. Nếu thiếu các phép thử ấy, CCUS dễ trở thành lời hứa công nghệ hơn là một phần đáng tin cậy của lộ trình Net Zero.
Hội thảo đặt đúng câu hỏi về khả năng triển khai
Ngày 27/10 tại Hà Nội, dưới sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Cục Biến đổi khí hậu và Viện Dầu khí Việt Nam tổ chức hội thảo về CCUS. Thứ trưởng Lê Trọng Yên chủ trì sự kiện, với sự tham gia của cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp cùng chuyên gia và đối tác quốc tế. Diễn đàn tập trung trao đổi kinh nghiệm, giải pháp công nghệ và điều kiện để chuyển từ tiềm năng sang ứng dụng. Theo Global CCS Institute, tính đến ngày 31/7/2026, trên thế giới có 113 dự án CCS thương mại đang vận hành, với công suất thu giữ khoảng 68 triệu tấn CO₂ mỗi năm. Quy mô quốc tế cho thấy công nghệ đã vượt qua giai đoạn ý tưởng, nhưng không chứng minh rằng mô hình nào cũng phù hợp với Việt Nam. Giá trị của hội thảo nằm ở việc buộc thảo luận phải xoay quanh tính khả thi, chi phí đầu tư, hạ tầng, chính sách và năng lực làm chủ công nghệ trong nước.
Trước khi mở rộng, cần kiểm chứng cả chuỗi công nghệ
Một mắt xích yếu có thể làm giảm hiệu quả của toàn bộ chuỗi CCUS. Với khâu thu giữ, cần xác định ngành nào có dòng khí thải đủ tập trung, nguồn phát thải đủ lớn và ổn định để việc xử lý có cơ sở. Việc chọn lĩnh vực ưu tiên cũng phải tính đến công nghệ sản xuất hiện hữu và khả năng áp dụng các giải pháp giảm phát thải khác. Với lưu trữ CO₂, Việt Nam có tiềm năng tại một số bể trầm tích và mỏ dầu khí suy giảm ngoài khơi, nhưng tiềm năng địa chất chưa đủ để cấp phép hay đầu tư. Cần dữ liệu khảo sát về dung tích, khả năng bơm ép, tính toàn vẹn của địa điểm và phương án giám sát an toàn dài hạn. Khâu sử dụng CO₂ trong hóa chất, nhiên liệu hoặc vật liệu xây dựng cũng cần được đánh giá về hiệu quả giảm phát thải và khả năng hình thành thị trường. Nói cách khác, không nên nhân rộng trước khi biết CO₂ đi đâu, được kiểm soát thế nào và lợi ích khí hậu có thể đo đếm ra sao.
Luật lệ, đo đạc và năng lực trong nước là điều kiện tiên quyết
Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị làm rõ phạm vi ứng dụng, cơ sở khoa học, điều kiện công nghệ, yêu cầu an toàn, những điểm cần hoàn thiện về pháp lý và phương án huy động nguồn lực. Cục Biến đổi khí hậu được giao phối hợp với các đơn vị liên quan nghiên cứu nội dung CCUS để xem xét đưa vào dự thảo Luật Biến đổi khí hậu. Luật Dầu khí số 10/2026/QH16, được thông qua ngày 23/8/2026 và có hiệu lực từ 1/3/2027, đã bổ sung quy định về thu giữ và lưu trữ carbon gắn với hoạt động dầu khí; đây là bước khởi đầu, không phải hành lang đầy đủ cho mọi dự án. Việt Nam còn cần quy chuẩn kỹ thuật, cơ chế đo đạc, báo cáo và thẩm định rõ ràng, cùng chính sách khuyến khích đầu tư và chuyển giao công nghệ. Kết luận nên thận trọng: CCUS có thể góp sức cho mục tiêu Net Zero, nhưng chỉ đáng mở rộng khi pháp luật, dữ liệu địa chất, an toàn, tài chính và năng lực vận hành cùng được chứng minh.
