Mắt lệch ở trẻ sơ sinh: bình tĩnh nhưng không chủ quan
Mắt lệch trẻ sơ sinh là hiện tượng cha mẹ thấy hai mắt con không nhìn cùng một hướng, đôi khi như chụm vào trong hoặc lệch sang bên, nhưng ở nhiều trường hợp đây chỉ là cảm giác do cấu trúc gốc mũi, khe mi và sự chưa hoàn thiện của hệ thị giác, chứ không phải lác mắt bệnh lý.Ở trẻ sơ sinh, gốc mũi thường còn thấp, khe mi nhỏ nên hai mắt đôi khi tạo cảm giác như đang chụm vào nhau, khiến nhiều phụ huynh nhầm trẻ bị lác trong dù trục mắt vẫn có thể bình thường. Vì vậy, nếu thấy mắt con có vẻ lệch, cha mẹ không nên vội kết luận trẻ bị lác mà cũng không nên bỏ qua với suy nghĩ “lớn lên sẽ hết”. Thái độ đúng là bình tĩnh quan sát, hiểu những gì có thể là bình thường, nhưng sẵn sàng đưa trẻ đi khám mắt cho trẻ khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ.
Phân biệt mắt lệch sinh lý với lác mắt ở trẻ em
Trong những tuần đầu đời, trẻ chủ yếu ngủ, ít mở mắt và chưa nhìn cố định nên cha mẹ khó xác định hướng nhìn của con; khi trẻ bắt đầu nhìn mặt bố mẹ, cảm giác mắt lệch mới dễ bị chú ý. Lác mắt ở trẻ em, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, không phổ biến nhưng nếu xuất hiện có thể liên quan đến bệnh lý ở mắt hoặc hệ thần kinh. Điểm quan trọng là cha mẹ không thể tự phân biệt lác thật với giả lác chỉ bằng quan sát bên ngoài; việc này cần bác sĩ chuyên khoa mắt thăm khám và đánh giá. Nhiều phụ huynh sai lầm khi nghĩ lác mắt chỉ ảnh hưởng thẩm mỹ và để đến khi trẻ lớn mới tính chuyện phẫu thuật, trong khi lác kéo dài có thể làm hai mắt không phối hợp đúng, gây nhược thị và cản trở phát triển thị giác. Khi phát hiện mắt trẻ bị lác, việc đầu tiên không phải là nghĩ ngay đến phẫu thuật mà là đưa con đi khám để tìm nguyên nhân.
Những dấu hiệu cảnh báo phải đưa trẻ đi khám mắt ngay
Điều khiến mắt lệch trẻ sơ sinh trở nên nguy hiểm không phải cảm giác lệch tự nó, mà là khả năng nó che giấu bệnh lý nặng nếu cha mẹ bỏ qua. Một trong những dấu hiệu cần đặc biệt chú ý là đồng tử có ánh trắng hoặc trắng đục bất thường; bình thường ánh phản chiếu sẽ đỏ hồng, nếu chuyển sang trắng đục khác thường cần đưa trẻ đi khám ngay. Dấu hiệu này có thể liên quan đến đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc ung thư võng mạc, những bệnh vừa làm giảm thị lực vừa có thể đe dọa tính mạng nếu chậm điều trị. Ngoài ra, trẻ không nhìn cố định vào mặt người đối diện, mắt chuyển động bất thường, rung giật nhãn cầu, hoặc sinh non có nguy cơ bệnh võng mạc do sinh non cũng là nhóm phải được khám mắt cho trẻ theo lịch bác sĩ, kể cả khi cha mẹ chưa thấy gì rõ ràng. Phát hiện sớm bệnh mắt không chỉ giúp xác định trẻ có thực sự bị lác hay không mà còn tạo cơ hội tìm ra bệnh lý tiềm ẩn và điều trị kịp thời.
Từ giai đoạn sơ sinh đến tuổi học đường: không để mắt trẻ “tự lo liệu”
Sai lầm phổ biến của cha mẹ là chỉ lo mắt lệch trẻ sơ sinh mà quên mất giai đoạn mắt phát triển mạnh ở tuổi học đường. Thực tế, phát hiện sớm, tìm đúng nguyên nhân và điều trị kịp thời là cách quan trọng để bảo vệ thị lực của trẻ trong những năm đầu đời, nhưng sự bảo vệ đó phải tiếp tục khi trẻ bắt đầu học, đọc, dùng máy tính nhiều. Làm việc bằng mắt ở cự ly gần, cường độ cao là nguyên nhân chủ yếu góp phần gây cận thị; nếu mắt bị “bóc lột” quá mức mà không được nghỉ ngơi, cơ thể mi từ chỗ co giãn sẽ đi đến co quắp, rồi cận thị thực sự và tăng số. Nếu không để tâm đến khuyến cáo về thời gian học tập, nghỉ ngơi và khoảng cách nhìn, cận thị hay tăng số kính cận sẽ tìm đến với trẻ với xác suất lớn hơn 80% và điều trị muộn sẽ làm biến chứng nặng hơn. Điều trị sớm cận thị và các vấn đề về mắt ở tuổi học đường giúp trẻ cận nhẹ hơn, ít tăng số hơn, ít biến chứng hơn.
Những bước đầu tiên cha mẹ nên làm để bảo vệ mắt con
Thông điệp quan trọng dành cho cha mẹ là: đừng hoảng loạn trước mọi mắt lệch trẻ sơ sinh, nhưng cũng đừng chờ đợi với hy vọng “tự hết”. Khi thấy mắt con có vẻ lệch, hãy quan sát trong nhiều tình huống ánh sáng, chụp ảnh, ghi lại thời điểm và đưa trẻ đi khám mắt cho trẻ nếu lệch lặp lại hoặc kèm dấu hiệu bất thường như đồng tử trắng, mắt không nhìn cố định, rung giật hoặc trẻ sinh non. Phát hiện sớm bệnh mắt là “tấm vé” giúp trẻ tránh nhược thị và các bệnh lý nặng ở mắt và hệ thần kinh. Bước tiếp theo, khi con đến tuổi đi học, cha mẹ cần chủ động xây dựng thói quen dùng mắt lành mạnh: giữ khoảng cách đọc trên 35cm, ánh sáng đủ, tư thế ngồi đúng, nghỉ 5 phút sau mỗi 45 phút học và tăng thời gian hoạt động ngoài trời. Nếu đã có cận thị, hãy tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ để điều trị sớm, ngăn tăng số và giảm biến chứng lâu dài.
