Đừng đợi đến khi bạo lực gây hậu quả
Bạo lực học đường là hành vi gây tổn hại thể chất hoặc tinh thần trong môi trường giáo dục, thường bắt nguồn từ xung đột không được xử lý và có thể để lại hậu quả vượt xa một cuộc va chạm nhất thời. Những vụ việc nghiêm trọng gần đây cho thấy không thể chỉ chờ sự cố xảy ra rồi mới phản ứng. Tại Trường THPT Mạc Đĩnh Chi ở Hà Nội, một học sinh lớp 12 hành hung cô giáo, khiến cô bị gãy xương cánh mũi. Tại Hải Phòng, một học sinh lớp 11 bị thương nặng trong vụ xô xát giữa nhóm học sinh và tử vong tại bệnh viện. Đây không phải những cảnh báo có thể gạt đi bằng một lời lên án. Người bị hại cần được chăm sóc y tế, hỗ trợ tâm lý và bảo đảm quyền lợi; nhà trường phải xác minh sự việc, xử lý tương xứng, đồng thời tìm hiểu những dấu hiệu đã xuất hiện trước đó.
Xung đột trên mạng có thể tràn vào lớp học
Muốn hiểu căn nguyên của bạo lực học đường, cần nhìn vào cách học sinh trải nghiệm mâu thuẫn, chứ không vội gán mọi hành vi cho tính cách hay tuổi mới lớn. Ở tuổi vị thành niên, nhu cầu được tôn trọng, khẳng định bản thân và có vị trí trong nhóm bạn rất lớn; cảm giác bị từ chối, phê bình hay mất thể diện có thể khơi lên phản ứng mạnh. Mạng xã hội khiến áp lực ấy không dừng lại khi tan học. Lời xúc phạm, cô lập, phát tán hình ảnh riêng tư hoặc chia sẻ video đánh nhau có thể kéo dài tổn thương và làm tăng nguy cơ hành vi tiêu cực ngoài đời thực. Vì vậy, một mâu thuẫn trực tuyến không nên bị xem là chuyện nhỏ hay chuyện riêng của vài học sinh. Khi nội dung bị lan truyền, áp lực trước bạn bè có thể tiếp tục tích tụ trong lớp học. Nhà trường cần có kênh tiếp nhận phản ánh và xử lý sớm, thay vì chỉ can thiệp khi xô xát đã xảy ra.
Dạy kỹ năng ứng phó, không chỉ nhắc điều đúng
Biết đánh người là sai chưa đủ để ngăn một hành vi bột phát: khi bị kích động hoặc tức giận, học sinh vẫn có thể chọn bạo lực. Bởi vậy, can thiệp tâm lý sớm phải đi cùng việc luyện cách ứng xử trong những tình huống thật: khi bị xúc phạm, các em có thể rời khỏi cuộc đối đầu, tìm người lớn đáng tin cậy hoặc trình bày sự việc qua kênh an toàn. Đó là cách rèn kiểm soát cảm xúc và giải quyết mâu thuẫn trước khi chúng vượt khỏi tầm kiểm soát. Giáo viên không phải người chẩn đoán tâm lý, nhưng cần để ý những hành vi đe dọa, bắt nạt, làm nhục hoặc dùng sức mạnh lặp đi lặp lại; nếu biểu hiện kéo dài và ảnh hưởng đến học tập, quan hệ, cần phối hợp với gia đình và người có chuyên môn. Tư vấn học đường cũng phải có người phụ trách, quy trình tiếp nhận và theo dõi, thay vì chỉ tồn tại trên danh nghĩa.
Kỷ luật rõ ràng, hỗ trợ có quy trình
Can thiệp từ gốc không có nghĩa là miễn trách nhiệm. Kỷ luật cần tương xứng với hành vi và hậu quả, bảo đảm quyền của các bên, nhưng không làm nhục học sinh; khó khăn tâm lý có thể giúp chọn cách giáo dục phù hợp chứ không xóa bỏ trách nhiệm. Mỗi trường cần một quy trình cụ thể để tiếp nhận phản ánh, nhận diện nguy cơ, can thiệp khi xung đột leo thang và phối hợp với gia đình, cơ sở y tế hoặc cơ quan chức năng khi cần. Thông tư 19/2025/TT-BGDĐT về khen thưởng, kỷ luật học sinh có hiệu lực từ ngày 31/10/2025. Bước tiếp theo không nên dừng ở ban hành quy định: Bộ Giáo dục và Đào tạo cần rà soát quy trình an toàn, thống nhất cách tiếp nhận, xử lý, báo cáo vụ việc và đánh giá việc thực hiện Thông tư dựa trên phản ánh từ giáo viên, học sinh, phụ huynh, cơ sở giáo dục. Trường học an toàn đòi hỏi cả phòng ngừa, bảo vệ người bị hại và trách nhiệm minh bạch sau mỗi vụ việc.
