Khoảng cách số là khoảng cách cơ hội
Khoảng cách số là chênh lệch giữa những người có thể tiếp cận, sử dụng và làm chủ công nghệ với những người thiếu thiết bị, kỹ năng, cơ hội thực hành hoặc sự hỗ trợ để tham gia bình đẳng vào đời sống số. Đây không còn là vấn đề riêng của hạ tầng: nó quyết định ai có thể học tập, tìm việc và định hình tương lai.
AI và chuyển đổi số đang làm thay đổi thị trường lao động; thiếu kỹ năng hôm nay có thể trở thành bất lợi nghề nghiệp ngày mai. Theo UNICEF, chỉ khoảng 36% thanh thiếu niên Việt Nam từ 15 đến 24 tuổi có kỹ năng số cơ bản. Với thanh thiếu niên dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng núi, tỷ lệ này chỉ là 8%. Những con số ấy cho thấy kết nối Internet không đồng nghĩa với khả năng khai thác tri thức hay biến công nghệ thành sinh kế. Khi trẻ em gái còn gặp trở ngại để tiếp tục học phổ thông, cánh cửa vào STEM càng dễ khép lại. Vì vậy, khoảng cách số cũng là khoảng cách cơ hội, và phụ nữ không thể bị xem là nhóm đứng ngoài cuộc chuyển đổi.
Rào cản bắt đầu từ định kiến và điều kiện sống
Thiếu thiết bị và đường truyền là trở ngại dễ thấy, nhưng định kiến giới cũng âm thầm thu hẹp lựa chọn. Khi gia đình hay nhà trường mặc định kỹ thuật, lập trình phù hợp với nam giới hơn, trẻ em gái có thể mất tự tin trước cả khi được thử sức. Trẻ em gái học công nghệ cần được tiếp cận với hình mẫu nữ trong khoa học và kỹ thuật, nhưng truyền cảm hứng phải đi cùng lớp học, thời gian thực hành và người hướng dẫn.
Với phụ nữ và trẻ em gái ở vùng sâu, vùng xa, nhất là nhóm dân tộc thiểu số hoặc có hoàn cảnh khó khăn, một khóa học trực tuyến đơn lẻ khó thay thế được hỗ trợ bền bỉ. An toàn cũng là điều kiện để tham gia: bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, tiết lộ dữ liệu cá nhân và hình ảnh giả mạo bằng AI có thể khiến người dùng bị quấy rối hoặc rút lui khỏi môi trường số. Cẩm nang về an toàn mạng có giá trị, nhưng trách nhiệm không thể đặt hết lên người bị hại; trường học, nền tảng và cộng đồng cần giúp phòng ngừa, tiếp nhận và xử lý vi phạm.
Từ tiếp cận công nghệ đến quyền làm chủ
Bình đẳng giới số không thể được đo bằng số điện thoại thông minh được trao, mà bằng việc phụ nữ và trẻ em gái có thể học, thực hành, sáng tạo và tiến tới nghề nghiệp trong công nghệ hay không. Điều đó đòi hỏi đầu tư đồng thời vào hạ tầng, kỹ năng số, học bổng, chương trình STEM, cố vấn và môi trường an toàn. Cần thiết kế hỗ trợ phù hợp với ngôn ngữ, điều kiện học tập và hoàn cảnh của từng cộng đồng, thay vì cho rằng một giải pháp có thể dùng cho tất cả.
Chiến dịch “Kiến tạo tương lai số - She Codes the Future” diễn ra từ 20/10 đến 20/11/2026, với sự tham gia của Quỹ Vì Tầm Vóc Việt, Tập đoàn TH, BAC A BANK và UN Women. Chiến dịch dự kiến tổ chức truyền thông tại một số trường miền núi về an toàn mạng, phòng chống lừa đảo và ứng phó với quấy rối, bạo lực trực tuyến. Sau chiến dịch, Quỹ Tương lai số dự kiến triển khai bốn khóa tập huấn cho 200 học sinh trong vòng một năm, về kỹ năng số, ứng dụng AI trong học tập, an toàn mạng và định hướng nghề nghiệp. Đây là hướng đi đáng chú ý nếu hoạt động được duy trì và gắn với cơ hội học tập thực tế.
Cơ hội bình đẳng phải đi cùng hành động lâu dài
Thu hẹp khoảng cách số cần sự phối hợp giữa giáo dục, cộng đồng, doanh nghiệp và các nguồn lực hỗ trợ trực tiếp. Những câu chuyện phụ nữ thành công trong khoa học và công nghệ có thể giúp thay đổi kỳ vọng; robot Codi cũng được dùng trong chiến dịch để khuyến khích trẻ em gái tự tin theo đuổi STEM. Tuy nhiên, hình mẫu chỉ mở ra niềm tin, còn cơ hội thực hành và sự hỗ trợ lâu dài mới giúp các em tiến bước.
Chiến dịch đặt mục tiêu huy động tối đa 600 triệu đồng cho Quỹ Tương lai số; Tập đoàn TH và BAC A BANK gắn các mức đóng góp 920 đồng và 92.000 đồng từ giao dịch trực tuyến với thực trạng 92% thanh thiếu niên dân tộc thiểu số vùng sâu, vùng núi chưa có kỹ năng số cơ bản. Theo thông tin chiến dịch, khách hàng không phải trả thêm khoản tiền nào cho hoạt động gây quỹ. Những con số và cam kết chỉ có ý nghĩa khi được chuyển thành lớp học, kỹ năng, sự an toàn và con đường nghề nghiệp cụ thể. Đích đến không phải để phụ nữ chỉ sử dụng công nghệ, mà để họ có cơ hội bình đẳng tạo ra và dẫn dắt tương lai số.
