Nguy cơ không còn nằm ngoài cửa
Dây điện nhà dân là các đường dẫn điện đi sát hoặc xuyên qua không gian sinh hoạt, tạo nguy cơ tiếp xúc, chập cháy và mất an toàn khi dây hư hỏng hoặc thời tiết bất lợi. Tại khóm 12, phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau, vấn đề này đã trở thành mối lo thường nhật chứ không còn là cảnh báo xa vời.
Sau khi người dân bàn giao mặt bằng phục vụ dự án kè bờ sông Bạc Liêu, nhiều hộ phải cắt đất, lùi nhà và thu hẹp diện tích sinh hoạt. Khi xây dựng, sửa chữa nhà trên phần đất còn lại, họ gặp hệ thống dây điện hạ thế và cáp viễn thông cũ mắc sát mái tôn, luồn qua tường, kẹp vào ban công. Một số đoạn nằm hẳn trong nhà, kể cả phòng ngủ.
Đây là hệ quả dễ thấy khi hạ tầng không được điều chỉnh đồng bộ với thay đổi mặt bằng: người dân phải dựng lại nơi ở, còn dây dẫn vẫn nằm theo vị trí cũ. Với lưới điện Bạc Liêu tại khu vực này, khoảng cách giữa đường dây và sinh hoạt gia đình đã trở thành một vấn đề an toàn cụ thể.
Sinh hoạt bị bó hẹp, nỗi lo tăng theo mưa gió
Nguy cơ không chỉ hiện diện trên mái nhà. Gia đình ông Lâm Hồng Nguyên phải sống với đường dây chạy xuyên qua phòng ngủ và bỏ trống một phần diện tích vì lo mất an toàn. Trong khi đó, chị Lâm Kim Huốn đặt chỗ để xe máy và khu vực bếp ngay dưới bó dây điện, còn gia đình chị Nguyễn Thị Thùy Dương sinh hoạt trên tầng nằm giữa hai đường dây hạ thế. Những bố trí này cho thấy người dân đang phải thích nghi với hạ tầng nguy hiểm thay vì được bảo vệ khỏi nó.
Mưa lớn, gió giật và nước chảy từ mái theo đường dây khiến nỗi lo rò điện, đứt dây hay chập cháy tăng lên. Một hộ dân cho biết gia đình phải để ý con nhỏ mỗi khi mưa bão; trong xóm từng có sự cố đứt dây khiến người dân hoảng hốt chạy ra đường. Vì vậy, an toàn lưới điện không thể chỉ được đánh giá bằng việc dây vẫn đang cấp điện: cần xét cả vị trí, tình trạng dây và mức độ gần gũi với người ở.
Vướng mắc nằm ở kinh phí và cách chia sẻ trách nhiệm
Di dời lưới điện chậm không phải vì nguy cơ thiếu rõ ràng. Người dân đã kiến nghị, đơn vị điện lực cử cán bộ khảo sát, nhưng theo phản ánh của các hộ, vẫn chưa có lịch trình di dời cụ thể. Trong khi ấy, khu vực dọc bờ kè có 35 hộ đang sinh sống dưới hành lang lưới điện hạ thế. Quy mô ảnh hưởng đòi hỏi một phương án chung, thay vì xử lý rời rạc từng căn nhà.
Nút thắt được nêu là chi phí: cơ quan điện lực tính tổng kinh phí di dời và nâng cấp mạng lưới tại khu vực vào khoảng 180 triệu đồng. Chính quyền phường đã chỉ đạo bộ phận chuyên môn khảo sát, thống kê và lập dự toán; địa phương cũng dự kiến họp trực tiếp với các hộ để lấy ý kiến, thống nhất phương án và mức đóng góp nếu có. Việc vận động xã hội hóa có thể giúp chia sẻ gánh nặng, nhưng không nên biến thành lý do để kéo dài một rủi ro đã được ghi nhận.
Cần mốc tiến độ, không chỉ lời hứa khảo sát
Giải pháp cần bắt đầu bằng việc công khai phạm vi hộ bị ảnh hưởng, phương án kỹ thuật, nguồn kinh phí và thời hạn thi công. Cuộc họp lấy ý kiến chỉ có ý nghĩa nếu người dân biết rõ họ được hỏi về điều gì, khoản đóng góp nào là tự nguyện và việc di dời sẽ diễn ra vào lúc nào. Chính quyền và ngành điện cần cùng chịu trách nhiệm điều phối, thay vì để từng hộ tự xoay xở quanh dây dẫn.
Trong thời gian chờ triển khai, cần kiểm tra tình trạng dây, nhận diện điểm có nguy cơ tiếp xúc và hướng dẫn hộ dân cách hạn chế rủi ro, nhất là khi mưa bão. Đây chỉ là biện pháp tạm thời, không thay thế việc đưa đường dây ra khỏi phòng ngủ, ban công và khu vực bếp. Khi người dân đã nhường đất cho công trình công cộng, việc bảo đảm hạ tầng thiết yếu phù hợp với nơi ở còn lại cũng phải được xem là một phần của trách nhiệm sau giải tỏa.
Lưới điện Bạc Liêu tại khóm 12 cho thấy một nghịch lý không thể kéo dài: công trình kè được triển khai, nhưng một số gia đình lại phải sống cùng dây điện trong nhà. Di dời lưới điện cần sớm chuyển từ khảo sát và vận động sang kế hoạch có thời hạn, kinh phí minh bạch và đầu mối chịu trách nhiệm. Đó mới là cách giảm rủi ro thực chất, thay vì để các hộ tiếp tục tự canh chừng an toàn trong chính căn nhà của mình.
