Một mái nhà gần lớp học hơn
Trường nội trú vùng cao là mô hình giáo dục kết hợp việc học với nơi ăn ở, chăm sóc và rèn luyện tập thể, giúp học sinh ở xa trường tiếp cận việc học ổn định hơn. Vai trò ấy đặc biệt thiết thực khi đường đến lớp dài, còn gia đình phải chật vật để duy trì việc học của con. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú Chợ Đồn, năm học 2026–2027 có 8 lớp với 277 học sinh.
Nguyễn Hoàng Thương từng vượt hơn 30 km từ nhà đến trường; gia đình em thuộc diện cận nghèo. Khi chuyển sang học tập và sinh hoạt nội trú, em có thêm thời gian tập trung, được bảo đảm bữa ăn, giấc ngủ và nhận sự hướng dẫn sát sao của thầy cô. Ba năm liên tiếp đạt danh hiệu Học sinh giỏi là kết quả đáng ghi nhận, nhưng điều đáng chú ý hơn là em không còn phải tự mình gánh mọi trở ngại trên hành trình đến lớp. Với nhiều học sinh dân tộc thiểu số, trường nội trú vì thế không chỉ là chỗ học mà còn là điểm tựa để nuôi dưỡng ước mơ.
Học tập đi cùng rèn luyện và sẻ chia
Giá trị của môi trường nội trú không dừng ở chỗ đưa học sinh đến gần bài học hơn. Tại Chợ Đồn, nhà trường tổ chức ăn ở, duy trì nền nếp sinh hoạt, phụ đạo và hướng dẫn học tập, đồng thời tạo điều kiện để các em tham gia hoạt động ngoại khóa. Đan lát, thêu thùa, vẽ tranh cùng các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao giúp học sinh thư giãn, phát huy năng khiếu và gìn giữ bản sắc. Những trải nghiệm ấy còn bồi đắp sự tự tin và tinh thần đoàn kết—những phẩm chất cần thiết để các em học tập, làm việc cùng người khác.
Sự chăm lo thường nhật cũng có ý nghĩa giáo dục riêng. Khi cùng bạn học và ôn bài, học sinh có thể hỏi thầy cô lúc gặp kiến thức khó; khi sống chung, các em học cách tôn trọng không gian và nhịp sinh hoạt của tập thể. Đây là phần quan trọng của giáo dục vùng cao: không chỉ giữ học sinh ở lại trường mà còn giúp các em lớn lên trong một cộng đồng an toàn, thân thiện, nơi sự khác biệt về hoàn cảnh hay bản sắc không trở thành rào cản.
Từ bỡ ngỡ đến hòa nhập ở Lâm Đồng
Gần hai tháng sau ngày khai giảng năm học 2026–2027, căn phòng ký túc xá từng xa lạ với Mang Ngọc Nhi, học sinh lớp 10 người Chơ Ro ở xã Suối Kiết, Lâm Đồng, đã dần trở nên thân thuộc. Lần đầu xa gia đình, Nhi phải làm quen với nơi ở mới và bạn bè mới. Một học sinh Raglai ở xã Phan Sơn cũng kể rằng ban đầu em bỡ ngỡ, nhưng sau thời gian cùng ăn, cùng ở và học tập đã hòa nhập với bạn cùng phòng.
Điều kiện ăn ở sạch sẽ, cơ sở vật chất được cải thiện giúp phụ huynh an tâm gửi con, còn học sinh có nền tảng thuận lợi để tự tin hòa nhập. Tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Lâm Đồng, khu vực phía Đông, trường có 27 lớp với 952 học sinh thuộc gần 14 dân tộc thiểu số; bốn khu ký túc xá gồm 150 phòng có sức chứa khoảng 1.000 học sinh. Sau một tháng vào năm học mới, việc học tập, ăn ở và sinh hoạt của các em đã cơ bản ổn định. Quy mô ấy cho thấy chăm lo nội trú cần đi cùng tổ chức đón học sinh chu đáo và hỗ trợ thích nghi.
Tự lập là một phần của hành trình học
Sống xa nhà có thể khiến học sinh lớp 10 lo lắng, nhưng sinh hoạt tập thể cũng trao cho các em cơ hội rèn những kỹ năng khó hình thành chỉ qua bài giảng. Từ tự sắp xếp quần áo, giữ gìn đồ dùng đến tuân thủ giờ giấc, học sinh dần học cách chăm sóc bản thân. Chu Tiến Trọng Tú, học sinh lớp 12 người Nùng, cho biết môi trường sống chung giúp các em biết làm việc nhóm và phân chia công việc.
Những thay đổi ấy không tự nhiên xảy ra: nhà trường cần quan tâm sát sao, còn học sinh cần thời gian để làm quen với nếp sống mới. Việc lãnh đạo trường cho biết đã chủ động xây dựng kế hoạch tiếp nhận từ sớm, trong bối cảnh học sinh đến từ nhiều địa phương, cho thấy khâu đón và hỗ trợ ban đầu rất quan trọng. Khi học tập, ăn ở và sinh hoạt đã ổn định, các em có thêm điều kiện tập trung vào việc học mà vẫn được chuẩn bị cho cuộc sống tự lập.
Điểm tựa cần được duy trì
Những câu chuyện ở Chợ Đồn và Lâm Đồng cho thấy trường nội trú có thể thu hẹp tác động của khoảng cách địa lý và hoàn cảnh gia đình lên cơ hội học tập. Điều kiện học tập, ăn ở ngày càng được cải thiện cũng phản ánh sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với giáo dục vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy vậy, cơ sở vật chất chỉ phát huy hết ý nghĩa khi đi cùng bữa ăn đủ đầy, sự hướng dẫn của giáo viên, hoạt động rèn kỹ năng và một môi trường tôn trọng sự đa dạng.
Trường nội trú không thể xóa mọi khó khăn của gia đình hay thay thế sự gắn bó với quê nhà. Nhưng khi được tổ chức chu đáo, đây là mái nhà thứ hai giúp học sinh dân tộc thiểu số học tập liên tục, kết bạn và trưởng thành. Với Thương, nỗ lực học tốt còn gắn với mong muốn sau này giúp đỡ gia đình và thực hiện ước mơ. Đó là lý do mô hình này cần được nhìn nhận không chỉ như nơi lưu trú, mà như một điểm tựa giáo dục và hòa nhập lâu dài.
